melih bas

12 Mart’a ekonomi-politik bakış!

12 Mart muhtırasının (yarı askeri darbesinin) derdi neydi?

Uluslararası finans-kapitalin çıkarlarına engel olan 1961 Anayasası ve ortaya çıkan yeni sosyal yapı! Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç, 15-16 Haziran 1970 direnişinden sonra, ‘Sosyal uyanış ekonomik gelişmeyi aştı’ demişti.

12 Mart 1971’de Süleyman Demirel ‘in istifasının ardından Nihat Erim başkanlığında bir kabine oluşturulur.

1961 Anayasası’nı Türkiye için lüks bulan bu bakanlar kurulunda darbenin Dünya Bankası’ndan ithal unsuru Devlet Bakanı Atilla Karaosmanoğlu (A.K.) da vardır.

A.K. 1966’dan başlayarak Dünya Bankası’nda 5+22 yıl çalışır ve başkan yardımcısı da olur. Türkiye’ye Dünya Bankası’ndan gö(revle)nderilen üç kişi sayabiliriz: 12

Mart’ta A.K., 12 Eylül’de Turgut Özal ve daha sonra A.K.’nın yanında çalışmış Kemal Derviş!

A.K., Türkiye’ye geldikten sonra (tarımda kapitalistleşmeyi amaçlayan toprak reformu, planlı kalkınmanın sonunu getirecek KİT reformu, dış ticaret reformları vb.) reformları formüle eder. Nihat Erim de kabineye bakan olarak alacağı kimselere reformun ana hatlarını kabul ettirerek bakan tayin eder.

Devalüasyon ve darboğaz!

1962-1976 dönemi iktisadî olarak içe dönük, dışa bağımlı genişleme dönemidir. Bu dönemde ekonomiye dış kaynak enjekte edilerek yüksek bir büyüme temposu elde edilir. Ama, sömürü derecesini saptamaya dönük bir gösterge olarak sınai katma değerde ücretlerin payı 1963-1964’lerde yüzde 31’i aşkın iken 1972’de yüzde 24.1 olmuş!

1970, ekonominin sürekli olarak darboğazlarda bulunduğu, 10.8.1970 yüzde 66.6’lık devalüasyonu sonucu oluşan enflasyonun her gün yeni boyutlara ulaştığı bir yıl olmuştu. Bu ekonomik bunalımın yanı sıra, 15-16 Haziran işçi ayaklanması gibi toplumsal devinim yoğunluğu da mevcuttu. Yerli tekelci burjuvazi, 1971’in başlarında orta ve küçük burjuvazinin sağ ve orta kanatlarını da yanına alarak açık faşizme geçti.

İktisadî politika, diğer kesimlere söz hakkı tanınmaksızın tekelci sermaye tarafından belirlenir oldu. A.K. 14.4.1971 tarihli basın toplantısında, 1967-70 döneminde verilen 8.2 milyar liralık teşvik tedbiri uygulanmasına karşın dışsatımda plan hedeflerine ulaşılamadığını ve teşviklerin gözden geçirileceğini, teşviklerden sadece bir kısım sanayicinin yararlanacağını belirtiyordu. Bakanlar arasında Sanayi Bakanlığı’na getirilen Ayhan Çilingiroğlu ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na getirilen İhsan Topaloğlu’nu da belirtelim. İ.Topaloğlu milli petrol konusunda namuslu sınav vermiş biriydi!

Plan döneminin bitişi!

Arslan B. Kafaoğlu’nun ifadesiyle ‘Bu hükümetin KİT zamlarını uygulamaya koymasıyla birlikte planlı dönem bitiyordu’. Bundan sonraki planlar, Yalçın Küçük’ün söylediği gibi sadece bir aldatma belgesi olacaktı. Teşviklerden yararlanma vd. kimi konularda burjuvazinin kanatları arasındaki mücadele sonucunda 11’ler tasfiye edilerek 1. Erim hükümeti devrilir. Amerikancı faşist çete ile AP’nin ortaklığı sonunda 2. Erim hükümeti kuruldu. Büyük burjuvazi ve toprak ağalarının egemenliği AP’yi ana dayanak yaparken, CHP çatırdadı.

12 Mart rejimi, 1960’larda başka bir raya geçmeye koyulan ülkeyi tekelci sermayenin istediği raya çekme konusundaki hukuksal dönüşüm, sosyal baskılama (orduda, sivil bürokraside, akademisyenlerde ve aydın kesimde tırpanlama vb.) ve iktisaden planlı kalkınma evresinin kapanması gibi işlevler görmüştü. Sonra 12 Eylül altın vuruşu, bir sonra Kemal Derviş altın vuruşu. Ölüm vuruşu ise 2002’den sonra yeni bir ABD projesi ile yapılagelmektedir!

Öyle de, ama maç henüz bitmedi! Ne diyor Beşiktaş Çarşı: alem biter, ortam biter, Çarşı bitmez! Şimdi de ‘Çarşı’ sözcüğü yerine ‘Türk halkı’ yazalım, de haydi!

Not: Önce 9 Mart hareketi safında yer alan Gürler-Batur kliği, sonra Sunay-Tağmaç kliği ile ittifak kurup 12 Mart’tan sonra 11’ler tarafından temsil edilerek iktidara ortak oldu. Montajcı büyük sanayi ve malî sermaye çevrelerine dayanan Sunay-Tağmaç kliği ile Gürler-Batur kliği arasındaki ilişkilere ait siyasal ayrıntılara Talat Turhan’ın ve Erol Bilbilik’in kitaplarından bakılabilir.

Melih BAŞ - 12 Mart 2014 - Ulusal Kanal

Son Yazılar