curtis225

Curtis!

28 Ekim 1923.

94 sene önce, bugün.

Mustafa Kemal'in Çankaya köşkünde arkadaşlarına “yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz” dediği dakikalarda…

*** *** ***

10 bin kilometre uzakta, New York yakınlarındaki Elmira şehrinde bir evde, 10 yaşında bir çocuk, babasının daktilosunun başına oturmuş, o çocuksu heyecanıyla mektup yazıyordu.

*** *** ***

curtis mektup

“Gazi Mustafa Kemal Paşa, Angora, Türkiye…

Sayın efendim, ben 10 yaşında Amerikalı bir çocuğum, Türkiye ve yeni hükümetine büyük ilgi duyuyorum. Siz ve bayan Kemal hakkında bir röportaj okudum. Türkiye hakkında bir defterim var. Şimdiden siz ve bayan Kemal hakkında birçok yazı ve resim topladım. Lütfen bir Amerikalı çocuğa küçük bir not ve imzalı fotoğrafınızı gönderin. Bir gün Türkiye'yi görebileceğimi umut ediyorum, saygılarımla, Curtis LaFrance.”

*** *** ***

28 Ekim 1923 tarihli bu mektup, 27 Kasım'da Ankara'ya ulaştı. Mustafa Kemal okudu, çalışma odasına gitti, oturdu, cevap yazdı.

*** *** ***

curtis1

“Türkiye Cumhuriyeti Riyaseti, hususi…

Mister Curtis LaFrans'a, Ankara…

Mektubunuzu aldım. Türk vatanı hakkındaki alaka ve temenniyatınıza (iyi dileklerinize) teşekkür ederim. Arzunuz vechiyle bir adet fotoğrafımı leffen (ilişikte) gönderiyorum. Amerika'nın zeki ve çalışkan çocuklarına yegane tavsiyem, Türkler hakkında her işittiklerine hakikat nazarıyla bakmayıp, kanaatlarini mutlaka ilm ve esaslı tedkikata (hakkıyla anlayıp, araştırmaya) isnad ettirmeye (dayandırmaya) bilhassa atf-ı ehemmiyet (önem) eylemeleridir. Hayatta nail-i muvaffakiyet ve saadet olmanızı temenni eylerim.

Türkiye Reisicumhuru Gazi Mustafa Kemal”

curtis mektup ataturk ingilizce

*** *** ***

10 yaşındaki Curtis, Amerikan bağımsızlık mücadelesinin kahramanı, yeni kıtaya özgürlük fikrini aşılayan Fransız aristokrat Lafayette'in soyundan geliyordu. Fransız devriminin en güçlü karakterlerinden biri olan Lafayette, Amerikan bağımsızlık savaşı patlak verince Philadelphia'ya gitmiş, İngilizlere karşı Amerikalıların safında yeralmış, general olmuş, George Washington'la beraber İngilizleri söküp atmış, “iki dünyanın kahramanı” ilan edilmişti.

*** *** ***

İşte böyle bir adamın soyundan gelen Curtis, özgürlük, bağımsızlık hikayeleriyle büyümüştü. O küçücük yaşına rağmen “bağımsızlık” kavramının, dünyadaki en saygın yaşam biçimlerinden biri olduğunu biliyordu. Amerikan gazetelerinde Türk Kurtuluş Savaşı'yla alakalı haberleri okumuş, The Saturday Evening Post dergisinde yayınlanan Mustafa Kemal röportajını okumuş, okudukça hayran olmuş, yeni kurulan şehir “Angora”yı çok merak etmiş, ulaşır mı ulaşmaz mı, ciddiye alınır mıyım alınmaz mıyım diye düşünmeden, 28 Ekim 1923 akşamı yukardaki mektubunu yazmıştı.

*** *** ***

75 sene geçti…

*** *** ***

Tamı tamına 75 sene boyunca Türkiye'nin haberi olmadı.

*** *** ***

Çünkü, Mustafa Kemal bu mektubu, fırsattan istifade propaganda için, Türkiye Cumhuriyeti'nin reklamı olsun diye yazmamıştı. Ne gazetelerin haberi olmuştu, ne de Amerikan konsolosluğuna duyurulmuştu. 10 bin kilometre uzaktaki 10 yaşındaki bir çocuğun samimi duygularına, samimi bir cevap vermişti, hepsi buydu.

*** *** ***

Curtis büyüdü, Yale Üniversitesi'nde okudu, makine mühendisi oldu, Columbia Üniversitesi'nde işletme yüksek lisansı yaptı, Çek cumhuriyetine gitti, Prag'ta Charles Üniversitesi'nde Slav dilleri üzerine eğitim alırken, ikinci dünya savaşı çıktı, ülkesine döndü, aile şirketinin başına geçti, fabrika kurdu, itfaiye kamyonları üretti, Avrupa'dan Afrika'ya onlarca ülkeye ihracat yaptı, çok zengin bir işadamı oldu, Newport Sanat Müzesi'nin, Tarih Kurumu'nun, Newport Müzik Festivali'nin, Redwood Kütüphanesi'nin en büyük sponsoru oldu, “yılın hayırseveri ödülü”nü aldı.

*** *** ***

85 yaşındayken, ABD'de yaşayan Saliha Sulander isimli Türk vatandaşıyla tesadüfen tanıştı, sohbet sohbeti açınca, Mustafa Kemal'in kendisine yazdığı mektuptan bahsetti. Saliha hanım kulaklarına inanamıyordu, acaba ben mi bilmiyorum diye araştırdı, hayır, mektuplaşmadan kimsenin haberi yoktu. Aslına bakarsanız, Amerikan Life dergisi 1959'da bu mektupları yayınlamıştı ama, dünyadan haberi olmayan sayın Türk basınının haberi olmamıştı. Saliha Sulander derhal Türk büyükelçiliğine gitti, bu mucizevi tesadüfü anlattı. Elçilik görevlilerimiz Curtis'e ulaştı, mektup incelendi, netleştirildi, Ankara haberdar edildi.

*** *** ***

Sene 1998… Bülent Ecevit'in talimatıyla, kültür bakanımız İstemihan Talay tarafından Türkiye'ye davet edildi.

*** *** ***

Curtis, kızıyla birlikte Ankara'ya geldi. “Polatlı diye bir yer olduğunu biliyorum, resmi davetlerden önce Polatlı'ya gitmek istiyorum” dedi. Herkes merak etti tabii, hay hay gidelim ama, niye? Meğer, Curtis henüz iş hayatına yeni başladığı dönemde Polatlı belediyesi'ne itfaiye aracı satmıştı iyi mi… Gittiler Polatlı'ya, 40 sene önce sattığı itfaiye aracı hâlâ kullanılıyordu.

*** *** ***

1960'tan itibaren Türkiye'ye defalarca gelmişti, Ankara'yı İstanbul'u İzmir'i gezmişti, tekneyle Ege ve Akdeniz kıyılarımızı dolaşmıştı. Anıtkabir'i ziyaret etmiş, kendisine ömrü boyunca ilham veren Atatürk'ün kabri başında saygı duruşunda bulunmuştu.

*** *** ***

Bu defa, Türkiye Cumhuriyeti devletinin resmi davetlisi olarak Ankara'daydı. “Hayatımın en duygulu anını yaşıyorum” dedi. Mustafa Kemal'in kendisine gönderdiği mektubu, Anıtkabir müzesinde sergilenmek üzere Türkiye'ye armağan etti.

*** *** ***

Anıtkabir'deki törende kısa bir konuşma yaptı.

“1938'te Atatürk'ün öldüğünü duyduğumda 25 yaşında bir delikanlıydım. Niye ağladığımı kimse anlamamıştı” dedi.

*** *** ***

2012'de… 99 yaşındayken gözlerini yumdu.

*** *** ***

Curtis'in hayatını araştırırken, tam bu noktaya geldiğimde, inanın ben de şu an sizin hissedeceklerinizi hissetmiş, inanılmaz tesadüf nedeniyle gözyaşlarımı tutamamıştım…

Curtis'in uykusunda vefat ettiği gece, 10 Kasım'dı!

*** *** ***

Ve, yarın 29 Ekim.

Amerikalı çocukların ilham aldığı, görmek için can attığı Cumhuriyet'ten, Amerika'ya vizeyle bile gidemeyen cumhuriyete nasıl savrulduğumuzu tekrar tekrar düşünmenin vaktidir.

Yılmaz ÖZDİL - 28 Ekim 2017 - Sözcü

curtis3

İşte Yılmaz Özdil’in yazdığı Curtis

Henüz 10 yaşındayken Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk ile mektup arkadaşı olan ve sonrasında Türkiye'ye de gelerek Anıtkabir'i ziyaret eden Curtis La France'In hikayesini Yılmaz Özdil bugünkü köşesinde gündeme getirdi. Peki kimdi bu Curtis ve neden Atatürk'e mektup yazmıştı? İşte 'minik' Amerikalının hayat hikayesi...

Yılmaz Özdil, bugünkü köşesinde yakın tarihimizde pek de bilinmeyen bir sayfayı kaleme aldı. Özdil, 1923 yılında Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’le mektuplaşan ve o yıl 10 yaşında olan ABD’li Curtis La France’yi anlattı. İşte Atatürk’en belki de en küçük mektup arkadaşı olan Curtis La France’nin hikayesi…

ABD’nin New York eyaletine bağlı Elmira kentinde yaşayan ‘Türkiye ve Atatürk hayranı’ Curtis La France 28 Ekim 1923 günü bir mektup yazarak Çankaya’ya postaladı. La France mektubunda “Gazi Mustafa Kemal Paşa, Angora, Türkiye… Sayın efendim, ben 10 yaşında Amerikalı bir çocuğum, Türkiye ve yeni hükümetine büyük ilgi duyuyorum. Siz ve bayan Kemal hakkında bir röportaj okudum. Türkiye hakkında bir defterim var. Şimdiden siz ve bayan Kemal hakkında birçok yazı ve resim topladım. Lütfen bir Amerikalı çocuğa küçük bir not ve imzalı fotoğrafınızı gönderin. Bir gün Türkiye'yi görebileceğimi umut ediyorum, saygılarımla, Curtis LaFrance.” diye yazdı.

27 Kasım’da eline ulaşan bu mektuba Atatürk şu cümlelerle yanıt verdi:

““Türkiye Cumhuriyeti Riyaseti, hususi…

Mister Curtis LaFrans'a, Ankara… Mektubunuzu aldım. Türk vatanı hakkındaki alaka ve temenniyatınıza (iyi dileklerinize) teşekkür ederim. Arzunuz vechiyle bir adet fotoğrafımı leffen (ilişikte) gönderiyorum. Amerika'nın zeki ve çalışkan çocuklarına yegane tavsiyem, Türkler hakkında her işittiklerine hakikat nazarıyla bakmayıp, kanaatlarini mutlaka ilm ve esaslı tedkikata (hakkıyla anlayıp, araştırmaya) isnad ettirmeye (dayandırmaya) bilhassa atf-ı ehemmiyet (önem) eylemeleridir. Hayatta nail-i muvaffakiyet ve saadet olmanızı temenni eylerim. Türkiye Reisicumhuru Gazi Mustafa Kemal”

curtis mektup

Bu mektuplaşma ise 1998 yılında ortaya çıktı. Mektuplar ise Curtis La France tarafından Anıtkabir müzesine bağışlandı. Türkiye’ye de gelen La France tıpkı Atatürk gibi bir 10 Kasım günü 2012 yılında hayata gözlerini yumdu.

La France, geriye Atatürk’e yazdığı mektubun yanı sıra başarılı bir de hayat hikayesi bıraktı…

curtis mektup ataturk ingilizce

*** *** ***

curtis mektup ataturk osmanlica

İşte Asa Curtis LaFrance’nin kısa hayat hikayesi…

Henüz 10 yaşında Atatürk’e gönderdiği mektupla dikkatleri üzerine çeken La France, Atatürk’ün Batılı bir ülkeye gönderdiği mektubun ilk alıcısı olarak dikkatleri üzerine çekti ve o dönem Life dergisinde yer aldı.

1998’de Ankara’ya gelerek mektubu Atatürk Müzesi’ne veren LaFrance, Yale Üniversitesi’nde okuduktan sonra Columbia Üniversitesi’nde master yaptı.

İkinci Dünya Savaşı sırasında aldığı dil eğitimi dolayısıyla görev yapan LaFrance, daha sonra aile şirketinin başına geçti.

Amerika’nın en eski itfaiye ekipmanları üreticisi olan The American LaFrance Fire Engine Company, adıyla 1832’de kuruldu.

Ürünleri arasında ambulans, ilk yardım araçları ve itfaiye ekipmanları üreten şirket, yaptığı teknolojik atılımlarla sektörü dönüştürdü.

Barbara Blake LaFrance ile evlenen bu Karen Ruth ile Margaret Haviland adında iki kız çocuğu bulunan Laf France 10 Kasım 2012 tarihinde 99 yaşında hayatını gözlerini yumdu.

Sözcü – 28 Ekim 2017

Yazarlar

Partly cloudy

10°C

Istanbul