orhan_gokdemir_aydinlik225

Devlet teorisi!

Floransa’lı Niccolo Machiavelli “Prens”ini Floransa’da süren kargaşa sırasında yazdı.


Kitap boyunca hükümdarın saltanatını ayakta nasıl tutabileceği ve hükümdarlığını nasıl daha da güçlendirebileceği anlatılmaktaydı.

Bunun için hükümdar, ahlaki ilkeleri her özel durumun ihtiyaçlarına uydurmalıydı, sevilmekten çok korkutmalıydı.

Asıl önemlisi Prens “kabalığını ve ahlaksızlığını” saklamak için dindar görünmeye çalışmalıydı.

Machiavelli, kitabını Medici ailesi için yazmıştı.

Bu tüccar ve bankacı aile birkaç kuşak boyunca büyük bir servet biriktirmişler, önce Floransa’yı, ardından bütün Avrupa’yı güç ve servetleriyle etkilemişlerdi.

Üç papa, çok sayıda Floransa hükümdarı ve Fransa kraliyet mensupları ailenin içinden çıkmıştı.

Medici ailesinin İtalyan Rönesansı’nın da itici gücü olduğuna inanılmaktadır; Machiavelli ile yollarının kesişmesini rastlantı sayamayız.

Floransa’lı bu tüccar-bankacı aile, para ve güçle hükmettikleri Floransa devletini şirketlerinin bir parçası haline getirmişlerdi.

Aile üyelerinin dindar görünüp görünmediklerini bilmiyoruz ama mistisizme pek düşkündüler.

Hermetizmin Avrupa’ya taşınmasını ailenin bu eğilimine borçluyuz.

*** *** ***
Modern devlet!

Werner Sombart “Burjuva” adlı çalışmasında, Medici ailesine ve Machiavelli’ye doğrudan bir gönderme yapmamasına rağmen, modern devlet fikrinin 13 ve 14. yüzyılda var olmuş zorba İtalyan hükümetleri döneminde ortaya çıkmış olduğunu ileri sürüyor.

Bu tarih, Medici ailesinin tarihiyle örtüşmektedir.

Sombart, modern devletle ilgili iki temel ilkenin bu dönemde büyük gelişme gösterdiğine dikkat çekiyor.

Bu ilkelerden ilki akılcılık, ikincisi devletin yaşamın tüm alanlarına müdahalesidir.

Sombart’a göre, bunlar devlet içinde mutlak bir iktidarın yolunu açarak, özel bir insan türüyle çok özgün yaşam biçimlerinin oluşmasını sağlamıştır.

Çok açık, devlet içinde mutlak iktidar yoluyla oluşturulan özel insan türü ve özgün yaşam biçimi de Mediciler’e uymaktadır.

Bu, doğmakta olan burjuva sınıfı ve burjuva yaşam biçimine işaret etmektedir.

Haliyle yeni devlet de bu yeni insana ve yaşam biçimine göre biçimlenmektedir.

Sombart, bu dönemde ortaya çıkan yeni devleti “prensin şirketi” olarak tanımlıyor ki, son derece yerindedir.

Floransa devleti dediğimiz de, eninde sonunda, bir şirkettir ve kesintiler bir yana şirket-devletin başında hep bir Medici bulunmaktadır.

*** *** ***
Prens şirketinden anonim şirkete!

Çok hoş, yalnız artık “demokrasi” yürürlüktedir ve ilke olarak devleti aileler yönetmemektedir.

Yani prensler seçimle belirlenmektedir; ancak, Machiavelli’nin kural ve yöntemlerinin burada da geçerli olduğunu biliyoruz.

Peki, bu durumda devleti bir anonim şirket sayabilir miyiz?

Bir hisse devri var ve devir için seçim şarttır.

Ara sıra “halka açılma” durumları olmaktadır, ancak hiçbir durumda halk, şirketin sahibi veya karar vericisi olamamaktadır.

İlke, açılma yoluyla “halkın devleti” haline gelmemektedir ki, kesinlikle uyulduğunu biliyoruz.

Şimdi hisse devri yoluyla şirketin el değiştirmesi dönemindeyiz.

Anonim şirketin büyük hissedarları kârlılığı arttırmak için daha etkin bir yönetim peşinde.

Hükümdar, ahlaki ilkeleri her özel durumun ihtiyaçlarına uydurmakta mahir, sevilmekten çok korkutmaya yeminli.

Asıl önemlisi hükümdar “kabalığını ve ahlaksızlığını” saklamak için dindar görünmeye de özen gösteriyor.

*** *** ***
Yurttaş ile ümmet!

Peki, “Cumhuriyet” bunun neresinde?

Haklı ve yerinde bir soru olmakla birlikte yanıtını bulmak zor.

Cumhuriyet’in sebebi hikmeti yurttaşlardır.

Yurttaşlar “ümmet”e dönüşünce, ortada ne halk kalır, ne de işçi sınıfı.

Ortada bir halk ve bir işçi sınıfı yoksa, anonim şirketin halka açılmasını beklemeye mecbursunuzdur.

Zaten uzun zamandır hükümdarın vaziyetini anlamak için seçime değil, borsaya bakmıyor muyuz?

Hisseler düşmüyorsa, bilin ki şirkette işler yolundadır!

Orhan GÖKDEMİR - 01 Mayıs 2012 - Aydınlık


Lügatçe

Niccolo Machiavelli: 1469-1527 yılları arasında yaşamış İtalyan tarihçi, filozof, devlet adamı ve oyun yazarıdır. Modern siyaset biliminin kurucusu olarak kabul edilir. Meşhur eseri Prens’te siyaset ile ahlakın farklı iki düzlem olduğunu ve birbirleriyle karıştırılmaması gerektiğini savunmuş, siyasetin kendi yasalarını ortaya koymaya çalışmıştır. Machiavelli, Floransa Cumhuriyeti’nde yıllarca devlet adamlığı görevini üstlenmiştir. 1503 yılında Floransa milis kuvvetleri ve şehir savunması Machiavelli’nin sorumluluğuna verilmiştir. Bu görev boyunca, sonradan Prens’te yazacağı gibi, paralı askerlere hiç güvenmedi ve yurttaşlardan oluşan bir milis kuvveti kurdu. 1509’da bu kuvvetler Pisa’da düşmanı yenmelerine rağmen, 1512’de yenildiler ve Machiavelli görevinden uzaklaştırıldı. 1513 yılında bir komploya karıştığı iddiasıyla tutuklandı ve işkence gördü. Sonrasında salıverilmesine rağmen, bir daha devlet adamlığı görevini üstlenmeyen Machiavelli, Sant’Andrea in Percussina’da istirahate çekildi ve orada öldü. Prens adlı eserini, Medici ailesinden Lorenzo di Piero de’Medici’ye atfetmiştir. İtalya’nın çok parçalı ve çok savaşlı yapısında, birleşik bir İtalya’ya ulaşabilmek amacıyla, bu görevi üstlenebilecek bir lider olabileceğini umduğu Lorenzo di Piero de’Medici’ye çağrıda bulunur; “hükümdara” yeni toprakları nasıl fethedeceği, bu toprakları nasıl elinde tutacağına ilişkin dersler verir. Konusunu incelerken “eşyanın realitesinden” ayrılmama kaygısı, gerçekçi ve materyalist yaklaşımı nedeniyle Machiavelli, siyaset biliminin kurucusu kabul edilmektedir.

Medici Ailesi: Medici Ailesi, 14. yüzyıl ile 18. yüzyıl arasında, başta İtalya olmak üzere dönemin Avrupa’sını tümden etkilemiş bir ailedir. Mediciler, politik güçlerini büyük ölçüde ekonomik güçlerine borçludurlar. 1397’de Giovanni di Bicci de’Medici’nin kurduğu Medici Bankası, aileyi büyük bir servete kavuşturmuş ve bu sayede aile Floransa’da fiilen iktidarı ele geçirmiştir. İktidarları boyunca sanata ve mimariye çok önem veren Mediciler, Rönesans’ın Floransa’da başlamasına yol açmış ve birçok sanatçının patronajlığını üstlenmişlerdir. Medici Ailesi’nin patronajlığını üstlendiği sanatçılar arasında Michelangelo ve Leonardo Da Vinci de bulunmaktadır. Mediciler politik olarak çok güçlüydüler. Çok sayıda Toskana Dükü’nün Medici Hanedanlığı mensupları arasından çıkmasının yanı sıra, ailenin içinden Fransa kraliyet mensupları ve Papa’lar çıkmıştır. Toskana Grandükalığı M.S. 1537’den M.S. 1737’ye kadar Medici Ailesi tarafından yönetilmiştir. Ailenin Grandükalık unvanını kaybetmesi ise, Toskana’nın mali krize girmesinin ertesine denk gelir. 17. yüzyılda kaybedilen savaşlar ve salgın hastalıklar sebebiyle kasası boşalan Toskana Grandükalığı’nı, Medici Ailesi 1737 yılında Habsburg-Lorraine Hanedanlığı’na kaybedecek ve bu, Medici Hanedanlığı’nın sonunu getirecektir.

Son Yazılar