dogu akdenizde iki rakip proje225

(Tuğçe Varol SEVİM İle Söyleşi) Doğu Akdeniz’de iki rakip proje!

Enerji uzmanları ile Türkiye-İsrail doğalgaz boru hattını konuştuk :

 Bir ay öncesine kadar Enerji Bakanlığı’ndan,İsrail ve Kıbrıs’la ilgili olan enerji projeleri hakkında,olumlu bir açıklama yapılmadığına işaret eden Dr. Tuğçe Varol Sevim,şimdilerde hem Güney Kıbrıs’ın hem de İsrail’in aynı cümlelerde geçmesine dikkat çekti.

İsrail gazı için en ucuz yol Türkiye!

Türkiye-İsrail doğalgaz boru hattı projesi hakkında Aydınlık’a bilgi veren Eski BOTAŞ Genel Müdürü Mete Göknel de, mevcut projeler içinde en ucuz olanının bu hat olduğunu belirtti. Göknel şu değerlendirmelerde bulundu : “Türkiye ile İsrail arasında kurulması planlanan hat yaklaşık olarak 400 km ya var ya da yok.

Gerek Kıbrıs’la Mısır arasında bulunan bölgede üretilecek gazın gerekse, Levant olarak adlandırılan bölgedeki İsrail, Filistin,Lübnan gazının buradan batıya taşınması söz konusu. Çünkü burada bulunan rezervlerden üretilecek gaz bölgedeki ülkelerin tüketimlerinin çok üzerinde. Dolayısıyla bu gazın da en ucuz şekilde Avrupa’ya taşınması Türkiye üzerinden olabilir. Denizden boru hattı döşemenin maliyeti karadakine göre 5 kat daha fazla. İsrail’den Kıbrıs’a oradan Yunanistan’a gidecek bir hat oldukça maliyetli olacağı için Türkiye tek seçenek gibi duruyor.

Bu gaz hattı Türkiye üzerinden Bulgaristan’a veya TANAP’a bağlanarak verilebilir. Bir de TAP denilen Trans-Adriyatik boru hattı var. Bunun üzerinden de Avrupa’ya bu gazın taşınması söz konusu. İsrail gazının LNG olarak taşınması da düşünülüyor ancak, bu hem çok maliyetli hem de boru hattına göre çok daha az miktarda gaz taşınıyor.’’

*** *** ***
Doğu Akdeniz’deki enerji yatakları ve İsrail gazının Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınması gündemde. Deniz altından inşa edilmesi planlanan boru hattına Kuzey Irak gazının da dahil edilmesi düşünülüyor.Türkiye ve İsrail arasında kurulacak boru hattının çok kapsamlı bir proje olduğunu ifade eden Enerji ve Enerji Güvenliği Uzmanı Yard. Doç. Dr.Tuğçe Varol Sevim ile gelişen süreci ve olası projeleri konuştuk.

Recep ERÇİN >>> Türkiye ile İsrail arasında yapılması planlanan doğalgaz boru hattı projesinde süreç nasıl gelişti?

Tuğçe Varol SEVİM >>> Türkiye ile İsrail arasında Mavi Marmara olayından sonra diplomatik ilişkiler kesildi. Fakat, kapalı kapılar ardında enerji diplomasisinin devam ettiği özürden kısa bir süre önce ortaya çıktı. İsrail, Türkiye’ye enerji projeleriyle yaklaştı. Bunun üzerine Türkiye önce ‘sizden özür, tazminat ve Gazze ablukasının kaldırılmasını bekliyoruz’ şartını koştu. İsrail için çok net bir şey ortaya çıktı ki eğer, bu çıkacak gaz Türkiye üzerinden taşınmazsa ne kârlı olacak ne de güvenli olacak. Kârlı olamayacak çünkü bu boru hattı ve kaynakları koruyacağım diye çok fazla askeri harcama yapacak.Bir ay öncesine kadar Enerji Bakanlığı’ndan İsrail ve Kıbrıs’la ilgili enerji alanında olumlu bir açıklama vs. yapılmazken şimdi ise yapılan açıklamalarda hem Güney Kıbrıs hem de İsrail aynı cümlelerde geçmeye başladı. Belli bir kırılma olmuş. Ben bunun tetikleyicisinin enerji meselesi olduğunu biliyorum.

Recep ERÇİN >>> Bu proje hükümetin politikarıyla ne derece paralel?

Tuğçe Varol SEVİM >>> İsrail’in çıkardığı gazın mahiyetine bakınca şunu görüyoruz; İsrail kendi münhasır bölgesinin dışında Gazze’nin de gazını çıkaracak. Yani Filistin’in gazını çıkarıp satacak. Dolayısıyla, İsrial’le ortak boru hattı projesi, Gazze ablukası kaldırılsın diye gemileri gönderen Türkiye’nin izlediği politika ile ters düşüyor. Fakat, İsrail bu gazı satmak için sıkışmış durumda.

Recep ERÇİN >>> Karadan bir boru hattı projesi söz konusu mu? Burada Türkiye’nin önemi nedir?

Tuğçe Varol SEVİM >>> İsrail’in doğalgaz ithalatı yapabilmesi için işbirliği yapacağı ülkeler içinde en avantajlı konumda Türkiye bulunuyor. Çünkü İsrail’in Mısır’daki olaylar sonucu bu ülkeyle ilişkileri bozuldu. Burada işin hem ekonomik hem güvenlik boyutu var. Ekonomik boyutu; hattın önce Kıbrıs üzerinden Girit’e oradan Yunanistan’a gitmesi söz konusu. Bu çok, zor. Batmış bir Güney Kıbrıs’la bu iş olacak şey değil. Bu hattan giderse maliyette yüklü oluyor. Dolayısıyla en rahat yol Türkiye hattı olabilir. Türkiye üzerinden gidecek hat muhtemelen Ceyhan girişinden olacaktır. Bu hat İsrail’den yukarı doğru çalıştırılabilir. Ancak, Lübnan ve Suriye’den geçen yani karadan bir boru hattı olma şansı şu durumda mümkün değil.

Fakat, Suriye krizi çıkmadan önce karadan da projeler vardı. Örneğin Mısır’dan İsrail’e, İsrail’den Lübnan’a, Lübnan’dan Suriye’ye ve Suriye’den de Türkiye’ye uzanan bir boru hattı projesi bulunmaktadır. Ya da yine Mısır’dan başlayan boru hattı Lübnan’ı bypass ederek, güney İsrail üzerinden Ürdün’e, Ürdün’den Suriye’ye ve oradan da tekrar Türkiye’ye ulaşmaktadır. Bunlar yeni projeler olmamakla birlikte birincinin adı Arap Gaz boru hattı ve ikincinin adı ise Arish-Ashkelon boru hattı olarak anılmaktadır. Şu aşamada ise, denizden gidecek bir hat gündemde.

Recep ERÇİN >>> Hattın güvenliği nasıl sağlanacak?

Tuğçe Varol SEVİM >>> Güvenlik açısından baktığımızda bu hat Türkiye’ye gelirse,Türkiye bu güvenlik meselesini İsrail ile paylaşacak demektir. Üstelik bu hattı tam da Tartus Limanı’nın karşısında koruyacağız demektir. 2011 yılından beri Rusya’nın Akdeniz’de 3 tane askeri tatbikat yaptığını da unutmayalım.Boru hattı size doğru geldikten sonra bu sizin de güvenlik mevzusuna dahil olmanız anlamına gelir. Böylece Hizbullah’tan tutun da El Kaide gibi terör örgütlerine kadar hedef haline gelebilirsiniz.

Recep ERÇİN >>> Türkiye’nin bundan kazancı ne olacak?

Tuğçe Varol SEVİM >>> Türkiye’nin bu ortaklıktan avantajı ne alacağına bağlı.Evet, Türkiye’nin çok ciddi bir şekilde gaza ihtiyacı var.Ama Türkiye’nin başka şekilde bunu temin edebileceği Azerbaycan var. İran da olabilir. Fakat,İran gazı çok pahalı ve İran ekonomisi böyle devam ettiği sürece gazının fiyatı düşmeyecektir. Ama İsrail’le olan mevzu Kıbrıs meselesiyle birlikte düşünülebilir.Çünkü İsrail’in Doğu Akdeniz’deki tek müttefiki Güney Kıbrıs. Türkiye bir bütün olarak bunu ele alabilir. Esas proje hem Güney Kıbrıs gazının hem İsrail gazının bu hatta toplanıp taşınması ve Türkiye’ye gelmesi. İsrail’in gazının çok az bir miktarının Türkiye’ye satılması ve çoğunluğunun Avrupa’ya gitmesi planlanıyor. Böyle olacağına daha büyük bir hat meydana getirilerek yani 20 milyar metreküpün üzerine bir hat meydana getirilerek bunun alınması ve taşınması söz konusu. Böylelikle eline avantaj geçen Türkiye, Kıbrıs sorununu da çözebilir.

Recep ERÇİN >>> Kuzey Irak da bu projeye dahil edilebilir mi?

Tuğçe Varol SEVİM >>> Avupanın enerji güvenliği için İsrail Kıbrıs ve Kuzey Irak gazının buraya taşınması meselesi var. Ancak Kuzey Irak’ın gaz rezevleri çok düşük kendine ancak yeterli. 2030 yılında buradan Avrupa’ya en fazla 10 milyar metreküp gaz gidecek. Yani Avrupa’nın o tarihte ihtiyacı ise, 800-900 milyar metreküp olacağından Kuzey Irak gazı devede kulak kalıyor. Kıbrıs’ın rezervlerinin de beklendiği kadar çok olmadığı görüldü. Bütün bu hatların birleşmesi meselesi var. Şimdi Lübnan gaz sahalarının ihalesi başladı. Bendeki rakamlara göre, tam 25 ayrı ülkeden 52 şirket Lübnan gaz sahaları ihalesinie girdi.

Bu şirketler arasında Chevron Exxon gibi büyük petrol şirketleri de var. Rus şirketleri de var. Belli ki bu doğalgaz hattı meselesi ayrı ayrı işlemeyecek. Bunların her biri için ayrı bir boru hattı yapılması söz konusu olamaz. Hepsinin temel bir hatta dönüştürülmesi mutlaka projelendirilecektir.

*** *** ***
Esad’ın rakip boru hattı projesi!

Ama burada çok büyük bir engel var. Esad! Esad, buna engel oluşturuyor. Aksine bir de rakip projesi var. İran’ın Güney Fars bölgesinden çıkaracağı gazı Irak’tan Suriye’ye buradan da Akdeniz’e taşıma projesi var. Bu çok daha büyük bir kaynağı içeriyor. Üstelik bu hat Şii eksenli. Bu ülkelerde Şiilerin olduğu bölgelerden geçecek bir hat. Bu çok büyük ve zengin bir hat olduğu gibi hem aşağıda İsrail Kıbrıs Lübnan’ın birleşip de göndereceği hatta rakip çıkıyor hem de Katar’a rakip çıkıyor.

Katar, Körfez’de tek geliri gaz olan küçük bir ülke. O da LNG gazı o yüzden Körfeze muhtaç ve buradan çıkıp satması lazım. Dolayısıyla bu ülkenin gazı pahalı. Sonuç olarak, İran gazı Suriye’ye ulaşırsa çok ciddi bir rakip olarak ortaya çıkacak. Bu aslında Şii gaz boru hattıyla Selefi gaz boru hattının rekabeti diye geçebilir. İşin ilginç yanı buna İsrail de dahil.

Söyleşi : Recep ERÇİN - 15 Nisan 2013 - Aydınlık

dogu akdenizde iki rakip proje

Son Yazılar