ethem gonenc

İklim değişikliği de neymiş?

Bu hafta; çoğunluğu “Bize bişe olmaz abi” düşüncesindeki

yurttaşlarımızca öneminin daha kolay anlaşılması için, “iklim değişikliği sonucu başımıza neler gelir”i anlatacağım. Bunun için de, Akdeniz Havzamızdaki “Dalyan Lagünü alt havzası”nda, Avrupa Birliği (AB) için yaptığımız, “iklim değişikliğinin yeraltı sularına etkileri” adlı çalışmamızın sonuçlarını kullanacağım.

Nasıl kestirebiliyoruz iklim değişikliğini?

İklim değişikliğini ve su döngüsünü belirlemek ve gelecekte olabilecekleri kestirebilmek için ayrı ayrı iki sayısal bilgisayar modeliyle çalışıyoruz. Tüm Avrupada yaygın olarak kullanılan ve İsveç Meteoroloi Enstitüsü’nce geliştirilmiş “iklim değişikliği modeli”, en kötümser sonuçtan en iyimser sonuca ulaşmamızı sağlayan dört farklı modelden oluşuyor. Biz Dalyan’a en yakın üç istasyona ait son otuz yıllık günlük meteorolojik verileri analiz edip İsveç’e yolluyoruz, İsveçli uzmanlar da sağ olsunlar, 2100 yılına kadar bunlar nasıl değişecek hesaplayıp, sonucunu gönderiyorlar bize.

ABD Tarım Bakanlığı tarafından geliştirilmiş ve tüm dünyada yaygın olarak kullanılan “su döngüsü modeli”nin adı ise SWAT (Soil and Water Assessment Tool). Model, bir havzaya düşen yağıştan sonra suyu toprağa indiriyor ve toprak suya doyunca, suyu akışa geçirip havzadaki dereleri ve yeraltına sızdırıp yeraltı sularını besletiyor. Aynen doğada olduğu gibi. Model ayrıca tüm akışların havzadaki yüzeysel su kaynaklarına ve yeraltı sularına boşalttıkları kirletici yüklerini de hesaplayabiliyor. Tabii bunları yapabilmesi için, sizin modele havzanın tüm özelliklerini baştan tanıtmanız gerekiyor. Modellerin güvenle kullanılabileceğinden emin olmak için yaptığımız çalışmalar sonrasında, verdik SWAT modeline İsveç’ten gelen iklim sonuçlarını ve aldık çıktıları bilgisayardan. Bu çalışmaları benimle birlikte gerçekleştiren İTÜ ekibine minnettarlığımı buradan ifade etmek isterim.

İklim değişikliği sonuçları :

Yanda dört iklim modelinden elde edilen grafiklerde, örnek olarak iki parametrenin -sıcaklık ve yağış- 2100 yılına kadar nasıl değişeceği görülmektedir. Dört model de, 100 yıl içinde havzada yıllık ortalama hava sıcaklığının maksimum değerlerinin 4o ila 5oC artacağını göstermektedir. Bu yıl bazındaki ortalama artışı, gün bazında ele aldığımızda, Dalyanlıları kavurucu yaz sıcakları bekliyor diyebiliriz. Grafikten yağış ortalamalarının da yıllar boyunca azalma eğiliminde olduğunu görüyoruz. Ayrıca yağış grafiğindeki çalkantılar, bize havzada taşkınlara yol açacak çok şiddetli yağışlar yaşanacağına işaret etmektedir.

Su döngüsünde ve yeraltı sularında değişiklik!

Yandaki diğer şekilde, SWAT modeliyle hesaplanmış, günümüzdeki su döngüsünü görüyoruz. Sayılardan da anlaşılacağı gibi, Dalyan’da yeraltı suları çok iyi beslenmektedir. İklim değişikliği sonucu, şekilde görülen tüm yerüstü ve yeraltı akışları azalacak, yeraltı suları giderek daha az beslenecek, depolanacak ve yeraltının derinliklerine doğru çekilecektir. Bu nedenle mevcut kuyular su alabilmek için çok daha derinlere indirilecek, ancak yine de bugünkü miktarda su çekilemiyecektir. Model tahminine göre, toprakta oluşacak su eksikliği ve yıllar içinde giderek artacak su stresli günler, havzada yetiştirilen limon ve nar ürünlerinin miktarının da büyük ölçüde azalmasına neden olacaktır.

Çözüm var mıdır?

Evet, vardır. Ama önce bir gerçeği kabul etmeliyiz: Özellikle Dalyan’ın da içinde olduğu Akdeniz Havzası’nda “iklim değişikliği kuraklığa neden olacaktır”. Onun için iklim değişikliğinin etkileyeceğini belirlediğimiz tüm havzalarımızda iyi tarım uygulamalarına ve damla sulamalara geçilerek, bir an önce çok daha az sulama suyu ve gübre kullanmaya, ayrıca daha az suya ihtiyacı olan ürünler yetiştirmeye başlamalıyız. Akdeniz havzasında sıcaklık artışlarının turizmi de çok olumsuz etkileyeceği açıktır. Konu yürütme organlarınca ciddiye alınmalı ve iklim değişimi etkileri de paralel yapıya havale edilerek geçiştirilmemelidir.

Ethem GÖNENÇ - 09 Mayıs 2014 - Aydınlık

Son Yazılar

Partly cloudy

12°C

Istanbul