haluk dural2

Jeopolitik ve dünyanın yeniden paylaşımı (2)

Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu ebedî önderimiz Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK dışında, ülkemizi yöneten veya yönetmeye talip olan siyasi kadrolar,

dış politikanın kendilerinin mahir ve kıvrak dış siyasetleriyle yönetilebileceğine inanmış, uzman görüşlerine fazlaca itibar etmemiş, hele son dönemde, Dışişleri Bakanlığımızın yetişkin, liyakat sahibi diplomatlarını monşer diye aşağılayarak onların bilgi ve birikimlerinden yararlanmak yerine, her konuyu en iyi kendilerinin bildiklerine inanarak, kendilerine olağanüstü meziyetler vehmetmişlerdir.

Hâlbuki bir ülkenin dış politikada etkin rol oynayabilmesi, ülkenin dış politikasını destekleyen sahip olduğu tüfek gücüyle orantılıdır. Tarih boyunca devletlerin ortaya çıkışları veya yok olmaları, ülke sınırlarının belirlenmesi ancak siyasi gücü destekleyen ordular ve o orduların arkasındaki ekonomik güç sayesinde olmuştur.

20.yüzyıl sonunda dünyanın paylaşılmasını yapanlar, Birleşmiş Milletleri, IMF’yi, Dünya Bankasını kuranlar İkinci Dünya Savaşının galip devletleri olmuştur. Günümüzde de Afganistan’ın, Irak’ın, Suriye’nin işgali, Libya’nın yıkılması gibi örneklerde somut olarak görüldüğü üzere, dış politikayı güçlü orduları olan ülkelerin dış siyaseti belirlemektedir.

Güçlü emperyalist devletler, dış siyasetlerini 50-100 yıllık uzun vadeli planlarına göre yürütürler. Bugün ülkemizi çevreleyen ateş çemberi nedeniyle 100 yıl sonra Türkiye’ye yeniden Sevr dayatmalarının ısıtılmaya başlandığına şahit olmaktayız.

Emperyalist güçlü ülkelerin hedefinde olan bizim gibi gelişmekte olan ülkelerdeki iktidar sahipleri, dünyayı doğru okuyabilmelerini sağlayacak jeopolitik ve jeostrateji biliminden bihaber olduklarından, 21. Yüzyılda başlamış olan dünyanın yeniden paylaşım mücadelesini kavrayamamakta, bu mücadelede ülkemizin hak ve menfaatlerinin nasıl korunması gerektiği hakkında doğru ve gerçekçi çözümler üretememektedirler.

Enerji kaynakları üzerindeki çatışmalar :

İnsanların ısınma için kullanmaya başladıkları enerji ihtiyacı, sanayi devriminden sonra hızla yükselmiş olup, artmaya da devam edecektir.

Amerikan Enerji İdaresi’nin[[1]] 2017 verilerine göre;

  • 2015 dünya toplam enerji tüketimi 575 katrilyon Btu, yani 13,685 milyar ton petrol eşdeğeridir.

Bu enerjinin üretildiği birincil kaynaklara dağılımı ise % olarak sırasıyla;

  • Petrol 31,4, Kömür 26,0, Biyo/atık 10,0, Nükleer 4,8, Hidro 2,4 ve Yenilenebilir 1,1 dolayındadır.

Üretilen petrolün sektörlere göre kullanımı ise % olarak sırasıyla;

  • Nakliye 54, Sanayi 36, Evsel 5 ve Elektrik 2 civarındadır.

Görüldüğü üzere petrolün en büyük tüketim alanı nakliyedir.

Karada, havada ve denizde hareket eden bütün vasıtalar petrol türevleriyle çalışmaktadır.

Son zamanlarda gündeme gelen elektrikli arabaların üretimi bu tabloyu değiştirmeyecek kadar önemsizdir. Çünkü petrol türevi kullanan hareketli vasıtaların arkasındaki muazzam demir-çelik, makine imalat sanayilerini dönüştürmek için gereken finansmanı bulmak mümkün değildir.

Bu nedenle “petrol” üretiminin önemi neredeyse hiçbir zaman azalmayacaktır.

Farklı kaynaklarda birbirine yakın rakamlar verilmekle beraber 2016 yılı dünya ham petrol üretimi 4,377 milyar metrik ton civarındadır.[[2]] Üretim bölgelerine göre % dağılımı ise;[[3]]

  • Ortadoğu 35,25, Doğu Avrupa ve Avrasya 16,91, Kuzey Amerika 13,33, Latin Amerika 12,22, Asya Pasifik 9,59, Afrika 8,8 ve Batı Avrupa 3,87

Kanıtlanmış rezerv açısından bakıldığında, dünya toplam petrol rezervi 208,9 milyar tondur. Rezervin bölgelere göre % dağılımı ise;[[4]]

  • Ortadoğu 54,13, Latin Amerika 22,76, Afrika 8,60, Doğu Avrupa ve Avrasya 8,03, Asya Pasifik 3,28, Kuzey Amerika 2,43, Batı Avrupa 0,76
  • Dünya 2017 Doğal Gaz üretimi ise 3,708 trilyon m3’tür.[[5]]

OPEC verilerine göre dünya 2016 yılı toplam doğalgaz üretimi 3,675 trilyon m3’tür. Üretim bölgelerine göre % dağılımı ise;

-   Kuzey Amerika 25,20, Doğu Avrupa ve Avrasya 23,40, Ortadoğu 18,49, Asya Pasifik 14,48, Batı Avrupa 6,49, Latin Amerika 6,06 ve Afrika 5,90

Kanıtlanmış rezerv açısından bakıldığında, dünya toplam doğalgaz rezervi 200,5 trilyon m3’tür. Rezervin bölgelere göre % dağılımı ise;

-   Ortadoğu 39,92, Doğu Avrupa ve Avrasya 33,06, Asya Pasifik 8,17, Afrika 7,38, Kuzey Amerika 5,67, Latin Amerika 3,93, Batı Avrupa 1,87

Dünya petrol ve doğalgaz üretimi ve rezervleri açısından Ortadoğu’nun en büyük paya sahip olduğu görülür. Bu gerçek, Amerika ve yandaşlarının bu bölgede savaş ve işgaller yapmalarının, milyonlarca insanı öldürmelerinin en temel sebebidir.

Yukarıda verdiğimiz üretim ve rezerv rakamlarına bakıp, petrolün ve doğalgazın 40-50 yıl sonra tükeneceği gibi tahminler yapanların, yazımızın sonundaki ‘son nottaki’ karşı açıklamaları okumalarını öneririm.[[i]]

Petrol ve doğalgaz rezervleri ile ilgili bazı yeni bulgulardan iki tanesi, ABD ve müttefiklerinin yeni saldırı alanlarını oluşturmaktadır.

yeniden paylasim1

Güney Çin Denizi:

Yukarıda verilen petrol ve doğalgaz rezerv rakamlarına Güney Çin Denizi’ndeki 1,08 milyar ton kanıtlanmış ve 3,92 milyar ton muhtemel petrol rezervi ve 7,53 trilyon m3 doğalgaz rezervi dahil değildir.[[6]]

Bu muazzam petrol ve doğalgaz rezervleri nedeniyle, Çin denizindeki adalar üzerinde hak iddia eden ve bu adalara askeri üsler kuran Çin ile bölgeyle hiçbir egemenlik bağı bulunmayan ABD, bölgeye sürekli deniz ve hava kuvvetleri sevk ederek yeni potansiyel çatışma alanları yaratmaktadır.

yeniden paylasim2

Kuzey Kutbu:

Kuzey Kutbunun altındaki karalarda varlığı keşfedilmiş olan hidrokarbon rezervleri, yapılan araştırmalarla değişmekle beraber,[[7]]

  • Tahmini petrol rezervi 12,6 milyar ton,
  • Tahmini doğalgaz rezervi ise 47,26 trilyon m3’tür.

Kuzey Kutup kaynaklarının paylaşımı konusu Kanada, Danimarka (Grönland), İzlanda, Norveç, Rusya ve ABD arasında yeni çatışma alanıdır.

Enerji taşımacılık güzergâhlarının kontrolü...

19.Yüzyılda endüstri devrimi sonucu bir yandan yeni keşifler yapılmış, diğer yandan ekonomik ilişkiler büyümüştür. Ham madde arayışı ve yeni ürünlerin pazarlanması ihtiyacı, deniz yollarının önemini artırmış, gelişen teknoloji ile mesafeler kısalmıştır. Tarihi ipek yolu önemini kaybederken, Mahan’ın “Denizlere hakim olan dünyaya hakim olur” tezi tesadüfen ortaya çıkmamıştır.

Amerika liderliğindeki emperyalist batı ittifakının jeopolitik hırsları birinci olarak hidrokarbon rezervlerini ele geçirmek, ikinci olarak ise bu hidrokarbonların dünyaya pazarlanmak üzere sevk edildiği deniz ticaret yolları üzerinde mutlak denetimi sağlamaktır. Doğalgazın büyük kısmının karalarda ve deniz altındaki borularla taşınmasına karşın, petrolün neredeyse tamamı denizlerden gemilerle taşınmaktadır. Bu deniz ticaret yolları üzerinde kritik geçiş noktaları (chokepoints) yeralmaktadır.[[8]]

yeniden paylasim3

yeniden paylasim4

Bu noktalar; Basra Körfezi çıkışındaki Hürmüz Boğazı, Endonezya’nın Sumatra Adası ile Malezya arasındaki Malakka Boğazı, Aden Denizi’nden Kızıl Deniz’e girişteki Bab El-Mendep Boğazı, Kızıl Deniz’den Akdeniz’e çıkıştaki Süveyş Kanalı, Karadeniz ile Ege arasındaki Türk Boğazları (İstanbul ve Çanakkale), Atlantik Okyanusu ile Baltık Denizi arasındaki Danimarka Boğazı, Panama Kanalı ve Ümit Burnu’dur.

Hürmüz Boğazı:

yeniden paylasim5

Basra Körfezine kıyıdaş olan ülkelerde üretilen petrolün dünya pazarlarına sevk edilirken geçmek zorunda olduğu Hürmüz Boğazı, oldukça geniş olmasına rağmen (yaklaşık 50 km) oldukça sığdır ve deniz trafiğine uygun geçiş yolunun derinliği 25-50 metre kadardır. İran, kendisine ABD ve/veya İsrail tarafından yapılacak herhangi bir saldırıda Hürmüz boğazını kapatacağını ilan etmiştir. Bu amaçla İran boğaza karşı çok sayıda kısa menzilli füze bataryaları yerleştirmiştir.

Amerikan Deniz Kuvvetleri, Carter Doktrini çerçevesinde boğazdaki tanker trafiğini denetlemek ve petrol akış emniyetini sağlamak için merkez karargâhı Katar’daki Amerikan Merkezi Kuvvetler Komutanlığı-CENTCOM bünyesinde bulunan 5. Filosunu Hint Okyanusunda bulundurmaktadır. Filonun Bahreyn’in Al-Juffair’deki üssünde 4.500 personel görev yapmaktadır. Ayrıca ABD’nin Katar’daki El Udeyd hava üssünde 11.000 askeri ve 100 savaş uçağı bulunmaktadır.[[9]]

Amerikanın Katar’daki hava üssü ve 5. Filo vasıtasıyla Basra Körfezinden çıkan petrol ve doğalgaz akışını kontrol etmesinin yanında Hint Okyanusundaki deniz yolları üzerinde ayrıca Hint Okyanusunun ortasındaki Diego Garcia adasında U.S. Navy Support Facility isimli (koordinatlar: 7o18’43,74”G, 72o24’29,80”D) bulunan büyük hava ve uçak gemisi yanaşabilen deniz üssü bulunmaktadır. Hava üssünde uzun menzilli B-1, B-2 ve B-52 stratejik bombardıman uçakları konuşlanabilmekte, bu amaçla dört B-2 uçağını alabilen ekstra büyük hangarlar sistemi bulunmaktadır. Bu hava üssünden kalkan uçaklar, Irak ve Afganistan bombardımanlarında kullanılmıştır.[[10]]

yeniden paylasim6

Çin’in petrol ve doğalgaz ithalatının yaklaşık % 75-80’i Hint Okyanusundan geçmektedir. Amerikanın kontrolü altındaki bu sularda, enerji trafiğini güvenlik altına almak isteyen Çin, Kızıldeniz girişindeki Cibuti’de kurduğu ilk deniz üssünden sonra ikinci deniz üssünü, Pakistan’ın Hint Okyanusu kıyısındaki Gwadar limanında kurmuştur. Bu üs, İran’ın Çabahar limanına ve Pakistan’ın Ormara’daki Cinnah Deniz Üssüne 150’şer km uzaklıktadır.[[11]]

yeniden paylasim7

Çin ile Pakistan arasındaki 2015 yılında imzalanan 62 milyar dolarlık Çin Pakistan Ekonomik Koridor (CPEC) anlaşması ile Çin’in Şinjiang eyaletindeki Kaşgar ile Gwadar’ı birbirine bağlayacak, Çin’in “Bir Kuşak Bir Yol - One Belt, One Road (OBOR)” projesini, “Deniz İpek Yolu” projesine eklemlendirecek önemli bir aşamadır. Proje Karakurum dağlarından geçecek otoyol, demiryolu yanısıra Pakistan’ın enerji ihtiyacını karşılamak üzere Termik santral, Gwadar’da petrol rafinerisi, İran-Pakistan doğalgaz boru hattı ve benzeri birçok altyapı yatırımını öngörmektedir.[[12]]

yeniden paylasim8

Ancak, Çin’in Gwadar bağlantısına karşılık, Amerikan Silahlı Kuvvetler Dergisinin 2006 Haziran sayısında E. Amerikan istihbarat yarbayı Ralph Peters tarafından yazılan “Kanlı Sınırlar” makalesindeki meşhur harita hatırlanırsa, ABD Afganistan’ı genişletip, Pakistan’ı küçültmeyi ve İran ile Pakistan’ın Hint Okyanusuna kıyıdaş Belücistan eyaletinde bağımsız (Amerikan uydusu) bir Belücistan kurmayı hedeflemektedir. İran’ın Çabahar ve Pakistan’ın Gwadar limanlarını bu ülkelerden kopartmayı öngörmektedir. Bu amaçla bölgedeki; ABD’nin silahlandırdığı Cundullah ve İngiltere’nin silahlandırdığı Belücistan Kurtuluş Ordusu gibi dinci ve ayrılıkçı terör örgütlerine destek vermektedir.[[13]]

Ayrıca Çin, Sri Lanka ile adanın güney ucundaki Hambanbota limanı ve Seyşel adalarında deniz üssü edinmek konularında temaslarına devam etmektedir.[[14]]

Malakka Boğazı:                                                 

yeniden paylasim9

Endonezya’nın Sumatra Adası ile Malezya arasında kalan ve Hint Okyanusu ile Pasifik Okyanusunu birbirine bağlayan en kısa yol olan Malakka Boğazı, dünyadaki en büyük petrol trafiğine sahip ikinci stratejik deniz geçididir.

25 Aralık 2004 günü Sumatra adasının batı kıyısında 9,1 şiddetinde bugüne kadar ölçülen en büyük 3. Deprem oldu. Müslüman-ayrılıkçı Aceh silahlı hareketinin etkin olduğu Adanın Banda Aceh diye bilinen kuzey bölgesine Amerika Deniz Kuvvetlerinin yardım getirmesine, yardımın işgale dönüşme ihtimalini gözeten Endonezya Hükümeti silahsız gemi şartı ve kısıtlaması getirdi. Endonezya hükümeti, alt ve üstünde iki beyaz şeridin ortasında siyah şerit bulunan ayrılıkçı Aceh hareketinin bayrağına benzediği için Kızılay’ın bölgeye giden yardımlarının bulunduğu mahruti çadırlara çekilen Türk bayraklarının kaldırılmasını rica etti.

Malakka Boğazının en dar yeri, Malezya yarımadasının güney ucunda bulunan Singapur Boğazının Philipps Kanalı olup en dar yeri 3,15 km’dir.[[15]] Eğer, neredeyse dünya deniz nakliyat filosunun yarısının geçtiği bu stratejik su yolu bloke edilirse, gemilerin Endonezya takımadalarındaki Bali ve Lombok adaları arasındaki Lombok Boğazı veya Java ve Sumatra adaları arasındaki Sunda Boğazını kullanmaları gerekecektir ki bu durum enerji maliyetlerine yansıyacaktır.

Ekonomik ve askeri olarak yükselmekte olan Çin’i çevrelemek için ABD Başkanı Obama döneminde Ocak 2012 tarihli yeni Amerikan Savunma Stratejisi Yayınlanmıştır. Bu metinde “ABD, Ekonomik ve güvenlik çıkarları için Hint Okyanusu ve Güney Asya’yı da içine alan batı Pasifik ve doğu Asya kuşağındaki yükselen meydan okumaya karşı Amerika askeri olarak Asya-Pasifik bölgesini dengelemeye ihtiyaç duymaktadır.” denilerek ABD bölgeye kuvvet yığmaya başlamıştır. [[16]]

yeniden paylasim10

ABD Başkanı Obama 2011 yılında Avustralya’nın Asya-Pasifik bölgesini yönlendiren, ülkenin kuzey bölgesindeki Darwin’in güneyindeki Tindal kentindeki Avustralya Kraliyet Hava Kuvvetleri-RAAF’ın Katherine hava üssündeki Avustralyalı askerleri ziyaretinde, Amerikan askerlerinin buraya düzenli ziyaretler yapacağını duyurmuştu. Halen bu üsde 1500-2500 asker ile Amerikan savaş, bombardıman ve hibrid (uçakla-helikopter arası) Osprey V-22 uçakları bulunmaktadır. Ayrıca buraya Japonya’nın Okinava adasındaki Amerikan deniz üssünden savaş gemileri de gelmektedir. Bu üslerde az sayıda Amerikan askeri bulunmakla beraber, Havai, Okinava ve Pasifikteki Guam adasında bulunan hava ve deniz üsleri birlikte bir güç teşkil etmektedir.[[17]]

yeniden paylasim11

Malakka Boğazı tanker trafiğini azaltmak için Myanmar’ın Bengal Körfezi kıyısındaki Rakhine (Arakan) eyaletinin limanlarından Çin’in Yunnan eyaletine uzanan ve inşaatına 2010 yılında başlanan 12 milyar m3/yıl kapasiteli doğalgaz boru hattı 2013 yılında ve 13 milyon ton/yıl kapasiteli petrol boru hatları 2017 yılında faaliyete geçmiştir.[[18]]

Çin “Bir Kuşak Bir Yol” projesi kapsamında ayrıca Çin’in Yunnan eyaletinin başkenti Kunming ile Myanmar'ın başkenti Yangon'u birleştiren Çin-Myanmar demiryolu koridorunun inşaatı da devam etmektedir.[[19]]

Çin’in Myanmar üzerinden Bengal Körfezine açılma çabalarının engellenmesi için ABD Arakan’daki ayrılıkçı isyanları kışkırtmaya hız ver vermiştir. Myanmar’ın Arakan eyaletinde 1998 yılında kurulan ayrılıkçı terör örgütü Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu’nun (ARSA) başlattığı isyan hareketlerinin şiddetinin artması üzerine Myanmar ordusu tarafından yapılan bastırma harekâtı nedeniyle bölgede büyük bir göç hareketi yaşanmıştır. 2010 yılında Myanmar-Çin doğalgaz boru hattı inşaatının başlamasıyla birlikte, bölgedeki terör eylemleri hız kazanmıştır. Haziran 2012’de başlayan olaylarda Müslümanlarla Budistler arasındaki çatışmalar şiddetlenmiş 90 bin kişi mülteci durumuna düşmüştür.[[20]]

Stratejik Derinlik sahibi Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, 8 Ağustos 2012 tarihinde Arakan’a girmiş, mülteci kamplarını ziyaret etmiş, duygularını zaptedemeyip ağlaşmıştır. Ama 150 km uzaklıktaki Thayetmyo Türk Şehitliği’ni [[21]] ziyaret edip bir Fatiha okumak aklına gelmemiştir.

Bab El-Mendep Boğazı:

yeniden paylasim12

Bab El-Mendep (Hüzün Kapısı) boğazı Hint Okyanusunu, Aden Körfezinden Kızıl Deniz’e bağlayan diğer bir stratejik su yoludur. Boğazın girişindeki Perim adası boğazı iki kanala böler. Ada ile Yemen arasındaki İskender Boğazı 3 km genişlikte ve 30 metre derinlikte sığ bir boğazdır. Adanın batısında Afrika ile arasında Duct el-Mayyun boğazı 25 km eninde ve 310 metre derinlikte olup esas tanker trafiğinin olduğu yerdir.[[22]]

Boğazın Afrika tarafında eski bir Fransız sömürgesi olan Cibuti yeralır. Cibuti’deki büyük Amerikan seferi kuvvetlerinin bulunduğu Camp Lemonnier üssü[[23]], Ambouli Uluslararası Hava Limanı’nda iki km2’lik bir alandadır. Üs, Amerikan Afrika Komutanlığı’nın (USAFRICOM) Afrika Boynuzu Birleşik Görev Gücü’ne (Combined Joint Task Force-Horn of Africa (CJTF-HOA) ev sahipliği yapmaktadır. Üs, Afrika kıtasına yayılmış altı Amerikan dron ve gözetleme üslerinin merkezidir. Üsde 4000 Amerikan askerinin yanında 1500 kişilik bir Fransız alayının bulunduğu Base Aerienne 188 Fransız üssü, az sayılarda Alman ve İtalyan askerinin yanısıra, aynı mahâlde, bölgedeki Japon vatandaşlarını kurtarma gerekçesiyle 15 hektarlık arazide kurulmuş 600 kişilik bir Japon üssü (Japan Self-Defense Force Base Djibouti) de bulunmaktadır.[[24]]

yeniden paylasim13

Cibuti’nin çok amaçlı Doraleh Limanının batı kıyısında, Çin Ordusu Deniz Kuvvetleri (PLAN) 2017 yılında bir deniz üssü (Chinese People's Liberation Army Support Base in Djibouti) kurmuştur.[[25]] Bu üs vasıtasıyla Kızıldeniz trafiği üzerinde kontrol sağlayan Çin, aynı zamanda Cibuti’deki Amerikan üssünün faaliyetlerini izlemekte, ayrıca Çin’in yaklaşık dört milyar dolar destek verdiği ve 2017 Ocak ayında faaliyete geçen,  Çin’in “Bir yol bir kuşak” projesi kapsamında Hint Okyanusu’ndan Afrika içlerine uzanmasına hizmet edecek olan,  Cibuti-Adis Ababa (Ütopya) demiryolunun korunmasını da sağlamaktadır.[[26]]

Amerika ve Umman arasında imzalanan yeni anlaşma ile Amerikan savaş gemileri ve uçak gemilerine Umman’ın Duqm ve Salalah (Selale) limanlarını kullanma hakkı tanınmıştır. Böylece ABD Hürmüz ve Bab El-Mendep boğanları arasındaki stratejik su yolu üzerine daha etkili bir kontrol imkanı elde etmiştir.[[27]]

Süveyş Kanalı:

yeniden paylasim14

Akdeniz ile Kızıl Denizi bağlayan Süveyş Kanalı 2010 yılından itibaren uzunluğu 193,3 km, derinliği 24 m, yüzeydeki genişliği 313 m, 11 m derinlikteki genişliği ise 205/225 m olarak geliştirilmiş olup[[28]], kapanması durumunda (1967 Arap-İsrail savaşı sırasında kanalda batırılan gemiler kanal trafiğini kesmişti) tankerlerin Avrupa’ya girmek için Afrika’nın güneyinden dolaşması enerji fiyatlarında önemli maliyet artışlarına yol açabilmektedir. Kanal şu anda tamamen Mısır devletinin kontrolü altında olup, yeni açılan 35 km’lik ikinci paralel kanal ile 2015 yılından itibaren çift yönlü trafik başladı.

Ancak, kanalın olası kapanma ihtimaline karşı petrol akışının devamlılığını sağlamak üzere, Kızıl Deniz’deki Ain Sukhna terminali ile Akdeniz kıyısındaki Sidi Kerif terminali arasında 1977 yılında 320 km uzunluğunda, 80 milyon t/y kapasiteli SUMED boru hattı kuruldu.[[29]]

Türk Boğazları:

yeniden paylasim15

İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Rusya, Kazakistan ve Azerbaycan petrollerinin Batıya ve Güney Avrupa’ya ihraç edildiği stratejik rotalardır. Azerbaycan petrolünün bir kısmı Bakü-Supsa (Gürcistan) arasındaki 833 km uzunluğundaki 1,0 milyon t/y kapasiteli boru hattı ile Karadeniz’e taşınır.[[30]]

Rusya’nın Karadeniz’in doğu kıyısındaki liman kenti Novorosiski, 48 milyon ton/yıl yükleme kapasiteli olup, 150 bin tonluk tankerleri yanaştırabilecek büyüklüktedir.[[31]]

Bakü yakınlarındaki Sangaçal Terminali ile Novorosiski arasındaki 1.330 km’lik boru hattının kapasitesi yıllık 5 milyon tondur.[[32]]

Kazakistan’ın Tengiz bölgesinden çıkarılan Hazar petrolü, başlıca üç hat üzerinden pazarlara ulaştırılır.[[33]]

  • Tengiz-Novorosiski hattı 1.580 km uzunlukta, 67 milyon t/y kapasitelidir.
  • Tengiz (Atirau)-Batı Çin hattı 2.900 km uzunlukta ve 40 milyon t/y kapasitelidir.
  • Uzen-Atirau (Kazakistan)-Samara (Rusya) hattı 1.500 km olup, 25 milyon t/y kapasitelidir.[[34]]

Türk Boğazlarının önemi !

Türk Boğazlarının önemi sadece yılda taşınan 121 milyon petrol nedeniyle değildir. 1936 tarihli Montrö Andlaşması nedeniyle Karadeniz’e kıyıdaş olmayan devletler, bu denizde sürekli savaş gemisi bulunduramazlar. Sahildar olmayan devletlerin gemileri Türkiye’nin izni ile en fazla 21 gün için Karadeniz’e çıkabilir. Bütün devletler gibi ABD de boğazlardan bir seferde toplam tonajları 15.000 tonu aşmayan en fazla 9 adet gemiyi Karadeniz’e çıkartabilir (Madde: 14). Andlaşmanın II Nolu Eki ile kıyıdaş olmayan devletlerin harp gemilerinin tonaj (ister tek gemi, isterse 9 parçalık filo olsun, toplam 45.000 ton) ve toplarının çapları için ayrıca sınırlamalar getirilmiştir.

Amerika’nın Karadeniz’e girmek istemesinin ana sebebi, Ukrayna’daki batıcı hükümeti desteklemek, Kırım üzerinden Rusya’yı güneyden kuşatmaktır. ABD eğer Montrö’yü delerse, Romanya veya Ukrayna’nın Odessa veya başka uygun limanında Avrupa Füze Kalkanı projesi kapsamında Füze Kruvazörü konuşlandırmayı, böylece Rusya’nın ABD’ye yönelik gönderebileceği nükleer başlıklı Kıtalararası Balistik Füzelerini henüz Rusya üzerindeyken vurmak istemektedir.[[35]]

Ayrıca ABD; İstanbul Boğazından bir günde taşınan ve önemli kısmı Rusya’nın Novorosiski limanından yüklenen Rus, Kazak ve Bakü’den gelen Azeri’lere ait yıllık 121 milyon ton petrol akışını (2016 yılı verisi) ve Rusya ile Türkiye arasındaki Karadeniz’in altından döşenen Djubga-Samsun arasındaki 390 km’lik 15 milyar m3 kapasiteli Mavi Akım doğalgaz hattı ile Güneydoğu Avrupa ülkelerine transit gaz verecek olan Anapa-Rusya ile Kıyıköy-Türkiye arasındaki 910 km’lik 31,5 milyar m3 kapasiteli Türk Akımını kontrol etmek istemektedir.

Zaten Trump’ın azlettiği eski Dışişleri Bakanı Rex Tillerson 27.11.2017 tarihinde Wilson Center’de yaptığı konuşmada “Avrupa’yı tek bir kaynağa bağlayarak piyasa üstünlüğünü arttıracak olan Rusya-Almanya arasındaki Kuzey Akım-2 (Nord Stream-2) ve Rusya-Türkiye arasındaki çok borulu Türk Akımı projelerine karşı olduklarını” açıklamıştı.[[36]]

Büyük Satranç Tahtası

Brzezinski’nin “Büyük Satranç Tahtası” kitabı günümüz dünya jeopolitiğinin gelişim hakkında en önemli kaynaklardan birisidir. Ona göre Amerika küresel gücün belirleyici olan dört alanında en üstün erişime sahiptir. Bunlar:

  • Askeri olarak eşi olmayan bir küresel erişime sahiptir.
  • Ekonomik olarak küresel büyümenin lokomotifi olmaya devam etmektedir.
  • Teknolojik olarak yeniliğin tüm ültramodern alanlarında önderliği elinde tutmaktadır.
  • Özellikle dünya gençleri arasında rakipsiz bir cazibeye sahiptir.

Brzezinski’nin tesbitlerinden buyana yaşanmakta olan gelişmeler ışığında bunların doğruluk payını irdelemek gerekir.

  • ABD askeri açıdaneşi olmayan bir küresel erişime sahiptir:

yeniden paylasim16

Amerikan ordu mevcudu 2017 verileriyle; Kara 471.500, Deniz Piyade 184.400, Deniz Kuvvetleri 325.800, Hava Kuvvetleri 323.200 ve Sahil Muhafaza 42.000 olmak üzere toplam 1.347.000 kişidir.[[37]]

ABD Savunma Bakanlığının, coğrafî sorumluluk alanına göre altı (6) birleşik savaş komuta merkezi ve dört (4) fonksiyonel savaş komutanlığı vardır:

  • AFRICOM (Afrika)
  • CENTCOM (Merkez)
  • EUCOM (Avrupa)
  • PACOM (Pasifik)
  • NORTHCOM(K. Amerika)
  • SOUTHCOM (O. ve G. Ame)

Fonksiyonel savaş komutanlıkları

  1. TRANSCOM (Ulaştırma)
  2. SOCOM (Özel operasyonlar)
  3. JFCOM (Birleşik Kuvvetler)
  4. STRATCOM (Stratejik)

    Amerika 150’den fazla ülkede konuşlandırdığı 165 bin dolayındaki askeriyle, hiçbir ülkede rastlanmayan bir küresel yayılıma sahiptir.[[38]]

    Dünyanın en büyük hava kuvvetine sahip Amerikan Hava Kuvvetlerinde toplam aktif savaş uçağı sayısı 1.967 olup [[39]], bunların içinde bunların içinde uzun menzilli;

    B-1          (62 adet, hız 1.340 km/s, menzil 9.400 km),

    B-2          (20 adet, hız 1.010 km/s, menzil 11.000 km)

    B-52        (75 adet, hız 1.047 km/s menzil 16.000 km)

    bulunmaktadır.

    Amerikan Deniz Kuvvetlerinde ise aktif 790 savaş uçağı bulunmaktadır.[[40]]

    Amerikan Hava Kuvvetleri yaşlanan savaş filolarını modernize etmek için Türkiye ve diğer bazı NATO ülkelerinin de ortak oldukları 5. Nesil F-35 Müşterek Taarruz Uçağı üretmeye ve hava kuvvetlerinde görevlendirmeye başlamıştır. Uçan bir bilgisayar olması ile övünülen bu uçakların performansı Rusya’nın Su-35 savaş uçaklarından daha zayıftır.[[41]] Bu Amerikan F-35 uçaklarının özellikleri ve performansı, Rusya’nın son model 5. Nesil Su-57 (PAK-FA) uçakları ile kıyaslanamayacak kadar düşüktür.

Amerikan Deniz Kuvvetlerinde bulunan aktif savaş gemileri ise;[[42]]

  • Uçak gemileri 11 adet
  • Saldırı denizaltıları 52
  • Seyir füzeli denizaltı 4
  • Balistik füze denizaltısı 14
  • Füze kruvazörü 22
  • Füze destroyeri 68
  • Amfibi saldırı gemisi 8

yeniden paylasim17

Amerikan Deniz Kuvvetleri 7 filo halinde dünyanın bütün denizlerine yayılmıştır. 1. Filo CFFC (Command Fleet Forces Center) bünyesinde olup, 2. Filo ise 7. Filo bünyesine katılmıştır. Filoların gemi mevcudu, tehdit algısına göre zaman içinde değişiklikler göstermektedir. Amerika 63 ülkede 53 hava ve 12 daimi deniz üssü olmak üzere 737 üssü bulunmaktadır.[[43]]       

         Bu deniz üsleri;

Bahreyn Naval Support Activity, Küba Naval Station Guantanamo Bay, Yunanistan US Naval Support Activity Girit-Suda Körfezi, İtalya Naval Air Station Sigonella ve Naval Support Activity Napoli, Japonya Commander Fleet Activities Sasebo, Commander Fleet Activities Yokosuka ve Naval Air Facility Atsugi, Güney Kore Commander Fleet Activities Chinhae, Singapur Navy Region Singapore, İspanya Naval Station Rota ve İngiltere Navy Support Facility Diego Garcia Adası[[44]]

    Amerikanın kendi üretimi, halen 31 tanesi yörüngede olan toplam 32 uydudan oluşan askeri ve ticari amaçlı GPS Uydu Konumlandırma Sistemi vardır.[[45]]  

    Amerika, kıtalararası balistik füze kullanmaksızın mevcut uçak gemileri, uzun menzilli bombardıman uçakları ve dünyaya yayılmış askeri üsleri vasıtasıyla, dünyanın herhangi bir coğrafyasına 24 saat içinde askeri müdahale imkanına sahiptir.

    Bütün bu bilgiler ışığında Amerikanın askeri açıdan eşi olmayan bir küresel erişime sahip olduğu görülür.

    Amerikanın bu askeri gücünü bugün için sadece Rusya ve Çin dengelemektedir.    

     Rusya ve Çin Etkisi :

    Brzezinski’nin “Amerikanın askeri açıdan eşi olmayan küresel erişim gücü” Rusya ve Çin’in hızla geliştirdikleri yeni stratejik silahlar ve ordularında yaptıkları modernizasyon nedeniyle kuşkulu hale gelmiş, ABD’nin “tek oyun kurucu” olma üstünlüğünü elinden almışlardır.

    Rusya:

    Rusya Hava Kuvvetlerinde toplam aktif savaş uçağı sayısı 1.209 olup, bunların içinde bunların içinde uzun menzilli

- Tu-22M   (60 adet, Hız 2.020 km/s, menzil 6.800 km)

- Tu-95       (60 adet, Hız 830 km/s, menzil 15.000 km)

- Tu-160    (16 adet, Hız 2.230 km/s, menzil 12.300 km)

    Rusya Deniz Kuvvetlerinde ise aktif 155 savaş uçağı bulunmaktadır.[[46]]

    Rusya Deniz Kuvvetlerinde bulunan aktif savaş gemileri;[[47]]

            rusya deniz kuvvetleri aktif savas gemileri

Rusya Deniz Kuvvetleri, Rusya’yı çevreleyen denizlerde;

Kuzey Filosu, Pasifik Filosu, Karadeniz Filosu, Baltık Filosu ve Hazar Filotillası olmak üzere dört filo ve bir flotilla şeklinde görev yapmaktadır.

Ancak Rusya son yıllarda geliştirdiği yeni nesil silahlarla Amerika ile arasındaki stratejik güç dengesini sarsmıştır. “Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin 2018 Aralık ayında parlamentoya yaptığı yıllık 'ülkenin durumu' konuşmasında, Rusya'nın yeni nükleer ve diğer türlerde stratejik silahlar geliştirdiğini söyledi ve bunları birkaç kez herhangi bir düşman savunma sistemini geçebilecek "yenilemez" silahlar diye tanımlamıştır… Putin, ABD'nin son yıllarda Rusya'nın etrafına bir küresel füze savunma sistemi kurduğunu söyleyerek şöyle devam etti: ABD'nin Anti Balistik Füze anlaşmasından çekilmesinin üzerinden geçen tüm bu yıllar boyunca, ileri ekipman ve malzemeler üzerine sıkı bir şekilde çalıştık. Böylelikle yeni stratejik silah türlerini yaratmakta çabuk ve büyük bir adım atabildik." [[48]]

Rusya’nın yeni silahlarından başlıcaları;

Sarmat ağır kıtalararası balistik füzesinin menzili yaklaşık 11.000 km, hızı ise 20,7 Mach’ın (25.000 km/saat) üzerinde olup, hiçbir Amerikan hava savunma sisteminin durduramayacağı kadar yüksektir.[[49]]

Burevestnik seyir füzesi, nükleer başlıklı füze, nükleer motoru sayesinde sınırsız menzile sahiptir.[[50]]

Avangard hipersonik füzesi (Yu-71 ve Yu-74), 27 Mach (33.000 km/saat) hızı, 6.000 km’den büyük menzili[[51]] ve yüksek manevra kabiliyeti nedeniyle hiçbir hava savunma sistemi tarafından durdurulamaz niteliktedir.[[52]]

Kinzhal hipersonik füzesi, Amerikan ve NATO savaş gemileri ve Avrupa füze kalkanı gibi savunma sistemlerini aşabilecek, uçaklardan atılabilen, menzili 3.000 km, hızı 12 Mach (14.700 km/saat) olan bir füzedir.[[53]]

Bu hipersonik füze karşısında Amerikanın sahip olduğu 11 Uçak gemisinin fazlaca bir etkisi kalmamaktadır.

Zircon 3M22 füzesi, scramjet[[ii]] motorlu menzili 1.000 km ve hızı 11.000 km/saat olan ve suüstü gemilerine karşı kullanılan hipersonik seyir füzesidir. Gemilerden, denizaltılardan ve uçaklardan atılabilen bu füzeler, alçak irtifada yoğun hava tabakaları içinde çok yüksek hızla uçtukları için füzenin havaya sürtünmesi sonucu füze etrafında bir plazma bulutu oluşur ve bu bulut her türlü radar dalgalarını emdiği için füze radarlarda görünmez (plasma stealth) [[54]].

Poseidon nükleer güçle çalışan, 1.700x300 km’lik bir alanda 500 metre yükseklikte tsunami üretebilecek 200 megatona kadar nükleer başlıkla donatılabilen insansız robotik mini denizaltı olup, hızı 185 km/sa, menzili 10.000 km ve 1.000 metreye kadar dalabilen, sonar takibi yapılamayacak kadar sessiz yeni nesil bir silahtır.[[55]]

Rusya’nın kendi üretimi, halen 24 tanesi yörüngede olan toplam 26 uydudan oluşan askeri ve ticari amaçlı GLANOS Uydu Konumlandırma Sistemi vardır.[[56]]

Rusya geliştirmekte olduğu PL-19 Nudol uydusavar füze sistemleri (menzil 3.000 km, yükseklik 800 km, hız 10.600 km/saat)[[57]] ile düşman uydu konumlandırma ve haberleşme uydularını uzayda vuracak kapasiteye erişilmiş bulunmaktadır.[[58]]

Çin:

Çin Hava Kuvvetlerinde toplam aktif savaş uçağı sayısı 1.345 olup, bunların içinde bunların içinde uzun menzilli

- Xian H-6 (120 adet, Hız 1.050 km/s, menzil 6.000 km)

Çin Deniz Kuvvetlerinde ise aktif 351 savaş uçağı bulunmakta olup, bunların içinde uzun menzilli

- Xian H-6 (33 adet, Hız 1.050 km/s, menzil 6.000 km)

savaş uçağı bulunmaktadır.[[59]]

Çin Deniz Kuvvetlerinde bulunan aktif savaş gemileri;[[60]]

       cin deniz kuvvetleri aktif savas gemileri

yeniden paylasim18

Çin Deniz Kuvvetleri, Çin’i çevreleyen denizlerde;

  • Sarı Deniz’de görevli, Kuzey Denizi Filosu,
  • Doğu Çin Denizi’nde görevli Doğu Deniz Filosu,
  • Güney Çin Denizi’nde görevli Güney Deniz Filosu    

      olmak üzere üç ayrı filo olarak görev yapmaktadır.[[61]]

Çin hipersonik füze sistemleri olan DF-ZF (Wu-14) serisi test yapılmakta olan füzeler için menzil 1.000-3.000 km ve tahmini hız 15.000 km/saat verilmekte olup, herhangi bir füze kalkanı savunma sisteminin bu hipersonik füzeleri durdurma imkanının bulunmadığı bilinmektedir.[[62]]

Çin’in kendi üretimi, halen 21 tanesi yörüngede olan toplam 35 uydudan oluşan askeri ve ticari amaçlı BeiDou Uydu Konumlandırma Sistemi vardır.[[63]]

Çin 11 Ocak 2007 tarihinde, kutuplar üzerinden 865 km yükseklikteki bir yörüngede turlayan 750 kg ağırlığındaki Fengyun serisinden FY-1C numaralı görevi bitmiş bir Çin meteoroloji uydusunu, Xichang Uydu Fırlatma Merkezinden ateşlenen çok kademeli, katı yakıtlı bir füze ile uzaya yolladığı kinetik tahrip vasıtası karşı istikametten yaklaşık 28.000 km/saat hızla Madagaskar üzerinde vurarak yok etmişti.[[64]] [[iii]]

Brzezinski’nin “Amerikanın askeri açıdan eşi olmayan küresel erişim gücü” Rusya ve Çin’in hızla geliştirdikleri yeni stratejik silahlar ve ordularında yaptıkları modernizasyon nedeniyle kuşkulu hale gelmiş ve sınırlanmış olup, ABD “tek oyun kurucu” olma üstünlüğünü yitirmiştir.

  • ABD Ekonomik olarak küresel büyümenin lokomotifi olmaya devam etmektedir.

Brzezinski’nin bu tesbiti de artık gerçekliğini tamamen yitirmiş bir üstünlük kompleksinden ibarettir.

İngiliz jeopolitikçi McKinder’den başlayarak yukarıda belirttiğimiz bütün ABD strateji uzmanlarının çok önem verdikleri Orta Asya (kâlpgâh) için aynı değerlendirmeleri Sovyetler Birliği ve takiben Rusya Federasyonu yöneticilerinin de yapmış olmaları kaçınılmazdır.

Nitekim, Şanghay İşbirliği Örgütü (Shanghai Cooperation Organization) veya bilinen adlarıyla Şanghay Beşlisi ve Şanghay Paktı; Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan'ın 1996 yılında oluşturdular. 2001 yılında Özbekistan'ın, 9 Haziran 2017'de Astana'da gerçekleştiren zirvede Hindistan ve Pakistan'ın örgüte katılması ile üye sayısı sekize çıktı.[[65]]

Dünya petrol üretim ve kullanım pazarının yarısından fazlasını elinde bulunduran örgüt, ABD'ye karşı etkili bir kutup oluşturmaktadır. Dönemin Rusya Devlet Başkanı Putin, Şanghay İşbirliği Örgütü'nün Ağustos 2007 Bişkek Zirvesi’nde “Tek kutuplu dünya kabul edilemez.” diyerek bir anlamda birliğin misyonunu da belirtmiştir.

ŞİÖ’nün güvenlik ve askeri yönü Avrasya’da çıkabilecek etnik ve dinsel ayrılıkçı terör hareketlerine karşı Rusya öncülüğünde oluşturulan ortak askeri manevralarla sürdürülürken, ekonomik yönü ise ağırlıklı olarak Çin tarafından yürütülmektedir.

ŞİÖ’nün ortak bir Kalkınma Bankası halen tartışılmakla birlikte, benzer işlevi yerine getirmek üzere, merkezi Pekin’de olan ve BRICS ülkeleri tarafından Merkezi Şanghay’da olan Yeni Kalkınma Bankası (New Development Bank (NDB) isimli bir uluslararası kalkınma bankası kurulmuş ve Temmuz 2015 tarihinde faaliyete geçmiştir.[[66]] Ayrıca, Türkiye’nin de dahil olduğu 41 ülke ortaklığıyla 2015 yılında Asya Altyapı Yatırım Bankası (Asian Infrastructure Investment Bank) kurulmuş, 2016 yılında üye ülke sayısı 93’e ulaşmıştır.[[67]]

Amerika ve Çin’in bütün dünyada yaratılan Gayrı Safi Yurtiçi Hasıla toplamı içindeki paylarına bakılırsa, Amerikanın payı küçülürken, Çin’in payının hızla yükseldiği görülür.

yeniden paylasim19

**: United States vs China GDP, http://statisticstimes.com/economy/united-states-vs-china-gdp.php

***: Gross World Product,  http://statisticstimes.com/economy/gross-world-product.php

Açıklama: GSYH her ülkenin ulusal parasıyla hesaplanır. Ülkelerin GSYH tutarı yıllık ortalama cari Amerikan dolar kuru ile bölünerek “Nominal GSYH” elde edilir. Bu şekilde elde edilen verilerle ülkelerin ekonomik güçlerini mukayese etmek hatalı olduğundan, ulusal paralarla hesaplan GSYH değerleri, her ülke için tanımlanan “Satın Alma Gücü Paritesi-Purchasing Power Parity” ile bölünüp GSYH yeniden hesaplanarak, ülkeler karşılaştırılabilir hale getirilir.

Nominal değerler üzerinden her iki ülkenin GSYH içindeki sektörel paylarına bakılırsa;[[68]] Çin’in sanayi üretiminin ABD’nin birbuçuk katından (1,6) fazla olduğu görülür.

yeniden paylasim20

Bu durumun en önemli kanıtlarından biri ise Dünya Çelik üretiminin en büyük beş üretici ülkesinin mukayesesidir:

yeniden paylasim21

Çin’in çelik üretimi, ABD’nin 10,7 mislidir ve bu çelik başlıca; inşaat, gemi inşa, otomotiv ve makine imalat sanayilerinde kullanılmaktadır. Diğer bir deyişle;

“Ekonomik olarak küresel büyümenin lokomotifi” artık ABD değil ÇİN’dir.

  • ABD teknolojik olarak yeniliğin tüm ültramodern alanlarında önderliği elinde tutmaktadır.

Brzezinski’nin bu tesbiti de geçerliğini yitirmektedir. Yıllık sanayi üretimi ABD’nin 1,6 katı olan ve her sene artarak büyüyen Çin sanayi üretiminin arkasında inanılmaz büyüklükteki yetişkin teknik eleman ordusu bulunmaktadır. Çin’in üniversite mezunu sayısı 2013 verilerine göre yedi (7) milyonun üzerinde olup ABD’nin iki katıdır.[[69]]

yeniden paylasim22

Ancak daha önemli olan ise Çin’deki üniversite mezunlarının yarısı Bilim, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik (STEM) dallarından mezun olmaktadır.

2016 yılında bu dallardan mezun olanların sayısı 4,7 milyon kişi olup, ABD’den 8,3 misli fazladır.[[70]] Gelişen ve büyüyen sanayi yapısını besleyen yüksek nitelikli bilim adamı ve mühendis ordusu ile Çin, teknolojik yeniliğin önderliğini almıştır.

  • ABD özellikle dünya gençleri arasında rakipsiz bir cazibeye sahiptir.

Brzezinski’nin bu tebiti de sadece kendini beğenmişliğin bir ifadesidir.

2018 itibariyle dünya nüfusunun yaş guruplarına göre dağılımı şöyledir:[[71]]

  0-14           : % 26

15-24           : % 15

25-54           : % 50

54 üstü         : %  9

Dünya nüfusu 2018 itibariyle 7,696 milyar kişidir.[[72]] Bu nüfusun 0-24 yaş gurubu olan %41 veya 3,155 milyarlık kısmının, nüfusu 328,6 milyon olan ABD’nin cazibesine kapılacağını iddia etmek akla ziyan bir büyüklük (aşağılık) kompleksinin tezahürüdür.

Coğrafyanın yeniden paylaşımı...

Görüldüğü üzere Brzezinski’nin tezleri, dünyada gelişen şartlar tarafından çürütülmekle beraber, Brzezinski’ye göre, ABD'nin bu üstünlüğünü devam ettirip ettiremeyeceği, dünya güç ilişkileri üzerinde etkili olabilecek bir Avrasya gücünün ortaya çıkmasının önlenip önlenemeyeceğine bağlıdır. ABD'nin üstünlüğünü devam ettirmesi, Avrasya'da egemen olma ve böylece ABD'ye meydan okuma yeterliliğine sahip bir rakibin ortaya çıkmasının ABD tarafından önlenmesine bağlıdır.

yeniden paylasim23

Gerçekten de 2018 itibariyle, Brzezinski’nin “Avrasya’nın yeni jeopolitik haritasında beş jeopolitik eksen olarak tanımladığı, kilit önemdeki en az beş jeopolitik oyunculardan (Fransa, Almanya, Rusya, Hindistan ve Çin)”[[73]] Asya’da ABD denk ve giderek büyüyen bir ekonomik güç oluşmaktadır.

Brzezinski, aynı sayfada “Türkiye ve İran kritik olarak önemli jeopolitik eksen rolünü oynarlarken, her ikiisi de daha sınırlı kapasiteleri dahilinde aynı zamanda jeostratejik olarak da etkindirler.” Diyerek ABD’nin rakibi olarak gördükleri Avrasya’nın hakkını teslim etmektedir. Nitekim 2018 yılı GSYH verileri bu gerçeği yansıtmaktadır.

yeniden paylasim24

ABD’yi dengeleyen bu devletler arasında, ŞİÖ ve Astana sürecinde kurulan Türkiye, Rusya ve İran ittifakı, yukarıda görüşlerini açıkladığımız ABD’li strateji uzmanı Rostov’un,

“ - Avrasya'da kurulabilecek ittifaklar ABD için tehdit oluşturur.

- Avrasya'daki müttefikler güçlerini birleştirirlerse ABD'yi askeri olarak yenebilirler.

- ABD, bu nedenle Avrasya'da kurulacak bir ittifakın Avrasya'ya veya ABD'yi tehdit edecek büyüklükte bir bölgesine hakim olmasını önlemelidir.”

şeklinde dile getirdiği korkularının yersiz olmadığını göstermiştir.

yeniden paylasim25

İşte bu somut gelişmeleri doğru okuyan ABD yönetimi 21. Yüzyılın çok kutuplu bir dünyaya evrileceğini idrak ederek, enerji kaynakları üzerinde hakimiyet kurmak ve Çin ile Rusya’yı kuşatmak üzere, bölgesel savaşlara ve işgallere başlamıştır.

DPT Eski Uzmanı - Millî Merkez Genel Sekreteri

Haluk DURAL – 16 Mayıs 2019

Dipnotlar :

 [[1]] : EIA U.S. Energy Information Administration, International Energy Outlook 2017, September 14, 2017  Sayfa 9   https://www.eia.gov/outlooks/ieo/pdf/0484(2017).pdf

 [[2]] : https://www.statista.com/statistics/265229/global-oil-production-in-million-metric-tons/

 [[3]] : OPEC Annual Statistical Bulletin 2017, https://www.opec.org/opec_web/static_files_project/media/downloads/publications/ASB2017_13062017.pdf

 [[4]] : OPEC, a.g.e.

 [[5]] : CIA World Factbook 2017, https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/fields/269rank.html

 [[6]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvU291dGhfQ2hpbmFfU2Vh

 [[7]] : Jeff Desjardins, Visual Capitalist, Apr. 7, 2016, https://www.businessinsider.com/how-gigantic-arctics-undiscovered-oil-reserves-might-be-2016-4

 [[8]] : Oil Chokepoints : https://mansfield.energy/market-news/maritime-chokepoints-critical-global-energy-security/

 [[9]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQWxfVWRlaWRfQWlyX0Jhc2U

 [[10]] : Naval Support Facility Diego Garcia, http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvTmF2YWxfU3VwcG9ydF9GYWNpbGl0eV9EaWVnb19HYXJjaWE

 [[11]] : Commodore Gopal Suri, Gwadar and The Chinese Navy January 18, 2017, https://www.vifindia.org/print/3542

 [[12]] : China–Pakistan Economic Corridor, http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQ2hpbmHigJNQYWtpc3Rhbl9FY29ub21pY19Db3JyaWRvcg

 [[13]] : Ahmet Yozgat, Beluçiler, 29.06.2014, http://www.derindunya.com/2014/06/beluciler/

 [[14]] : As China concerns grow, India looks to build military presence in Seychelles, https://edition.cnn.com/2018/02/18/asia/india-military-base-seychelles-intl/index.html

 [[15]] : WORLD OIL TRANSIT CHOKEPOINTS, July 25, 2017, https://www.eia.gov/beta/international/regions-topics.cfm?RegionTopicID=WOTC

 [[16]] : SUSTAINING U.S. GLOBAL LEADERSHIP: PRIORITIES FOR 21st CENTURY DEFENSE, January 2012, http://archive.defense.gov/news/Defense_Strategic_Guidance.pdf

 [[17]] : Darwın-Troops On The Ground, https://hangthebankers.com/secret-us-military-bases-australia-country-risk/

 [[18]] : a.g.y. [35]

 [[19]] : http://www.criturk.com/haber/bilim-teknoloji/cin-dunyanin-en-buyuk-kemerli-demiryolu-koprusunu-insa-ediyor-69782

 [[20]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQXJha2FuX8Swc3lhbsSx

 [[21]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvVGhheWV0bXlvX1TDvHJrX8WeZWhpdGxpxJ9p

 [[22]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQmFiLWVsLU1hbmRlYg

 [[23]] : Camp Lemonnier http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQ2FtcF9MZW1vbm5pZXI

 [[24]] : Japan Self-Defense Force Base Djibouti http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvSmFwYW5fU2VsZi1EZWZlbnNlX0ZvcmNlX0Jhc2VfRGppYm91dGk

 [[25]] : Chinese People's Liberation Army Support Base in Djibouti http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQ2hpbmVzZV9uYXZhbF9iYXNlX2luX0RqaWJvdXRp

 [[26]] : Djibouti - China Naval Base, https://www.globalsecurity.org/military/world/djibouti/forrel-prc-base.htm

 [[27]] : The Wall Street Journal, March 24, 2019 https://www.wsj.com/articles/omani-ports-give-u-s-navy-greater-control-over-strategic-waterway-near-iran-11553448471

 [[28]] : Süveyş Kanalı, http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvU8O8dmV5xZ9fS2FuYWzEsQ

 [[29]] : SUMED Pipeline, http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvU3VtZWRfcGlwZWxpbmU

 [[30]] : Supsa Petrol Terminali, http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQmFrw7wtU3Vwc2FfUGV0cm9sX0JvcnVfSGF0dMSx

 [[31]] : Novorossiysk Oil Terminal,  http://abarrelfull.wikidot.com/novorossiysk-oil-terminal

 [[32]] : Baku–Novorossiysk pipeline, http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQmFrdeKAk05vdm9yb3NzaXlza19waXBlbGluZQ

 [[33]] : Oıl Export Routes From Kazakhstan, http://factsanddetails.com/central-asia/Kazakhstan/sub8_4e/entry-4678.html

 [[34]] : Uzen-Atirau-Samara Oil Pipeline, https://www.sourcewatch.org/index.php/Uzen-Atyrau-Samara_(UAS)_Pipeline

 [[35]] : Haluk Dural, Şu Kanal İstanbul dedikleri-3 Projenin arka planına daha derinden bakış… https://www.academia.edu/39042999/%C5%9Eu_Kanal_%C4%B0stanbul_dedikleri-3_Projenin_arka_plan%C4%B1na_daha_derinden_bak%C4%B1%C5%9F

 [[36]] : Rex Tillerson Wilson Center, https://www.wilsoncenter.org/event/address-us-secretary-state-rex-tillerson-the-us-and-europe-strengthening-western-alliances

 [[37]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvVW5pdGVkX1N0YXRlc19Bcm1lZF9Gb3JjZXM

 [[38]] : United States military deployments, December 31, 2018, http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvVW5pdGVkX1N0YXRlc19taWxpdGFyeV9kZXBsb3ltZW50cw

 [[39]] : List of active United States Air Force aircraft, http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvTGlzdF9vZl9hY3RpdmVfVW5pdGVkX1N0YXRlc19BaXJfRm9yY2VfYWlyY3JhZnQ

 [[40]] : List of United States naval aircraft, http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvTGlzdF9vZl9Vbml0ZWRfU3RhdGVzX25hdmFsX2FpcmNyYWZ0

[[41]] : Haluk Dural, “NATO tehditi , S-400’lere karşı F-35’ler”, http://www.dunya48.com/haluk-dural/30623-haluk-dural-nato-tehdiid-s400lere-karsi-f35ler

 [[42]] : List of currently active United States military watercraft, http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvTGlzdF9vZl9jdXJyZW50bHlfYWN0aXZlX1VuaXRlZF9TdGF0ZXNfbWlsaXRhcnlfd2F0ZXJjcmFmdCNBaXJjcmFmdF9DYXJyaWVycw

 [[43]] : The Worldwide Network of US Military Bases, https://www.globalresearch.ca/the-worldwide-network-of-us-military-bases-2/5564

 [[44]] : https://www.military.com/base-guide/browse-by-service/navy

 [[45]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvR1BT

 [[46]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvTGlzdF9vZl9hY3RpdmVfUnVzc2lhbl9taWxpdGFyeV9haXJjcmFmdA

 [[47]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvTGlzdF9vZl9hY3RpdmVfUnVzc2lhbl9OYXZ5X3NoaXBz

 [[48]] : http://www.aksam.com.tr/ekonomi/rusyanin-alti-yeni-silahi-dunyada-hic-kimse-boyle-bir-seye-sahip-degil/haber-712781

 [[49]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvUlMtMjhfU2FybWF0

 [[50]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvOU03MzBfQnVyZXZlc3RuaWs, https://edition.cnn.com/2018/07/20/europe/russia-new-weapons-videos-intl/index.html

 [[51]] : https://missilethreat.csis.org/missile/avangard/

 [[52]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQXZhbmdhcmRfKGh5cGVyc29uaWNfZ2xpZGVfdmVoaWNsZSk

 [[53]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvS2gtNDdNMl9LaW56aGFs

 [[54]] : http://www.wikizero.biz/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvM00yMl9aaXJjb24

 [[55]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvU3RhdHVzLTZfT2NlYW5pY19NdWx0aXB1cnBvc2VfU3lzdGVt

 [[56]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvR0xPTkFTUw

 [[57]] : http://www.wikizero.biz/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQS0yMzVfYW50aS1iYWxsaXN0aWNfbWlzc2lsZV9zeXN0ZW0

 [[58]] : https://www.cnbc.com/2019/01/18/russia-succeeds-in-mobile-anti-satellite-missile-test-us-intelligence-report.html

 [[59]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvTGlzdF9vZl9hY3RpdmVfUGVvcGxlJ3NfTGliZXJhdGlvbl9Bcm15X2FpcmNyYWZ0

 [[60]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvTGlzdF9vZl9hY3RpdmVfUGVvcGxlJ3NfTGliZXJhdGlvbl9Bcm15X05hdnlfc2hpcHM

 [[61]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvUGVvcGxlJ3NfTGliZXJhdGlvbl9Bcm15X05hdnk

 [[62]] : https://nationalinterest.org/blog/the-buzz/the-ultimate-guide-chinas-hypersonic-weapons-program-16029?page=0%2C1

 [[63]] : http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQmVpRG91X1V5ZHVfS29udW1sYW5kxLFybWFfU2lzdGVtaQ

 [[64]] : http://www.wikizero.biz/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvMjAwN19DaGluZXNlX2FudGktc2F0ZWxsaXRlX21pc3NpbGVfdGVzdA

 [[65]] : http://www.wikizero.biz/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvxZ5hbmdoYXlfxLDFn2JpcmxpxJ9pX8OWcmfDvHTDvA

 [[66]] : https://www.ndb.int/

 [[67]] : https://www.aiib.org/en/about-aiib/index.html

 [[68]] : 2017 verileri, https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/ch.html

 [[69]] : https://www.weforum.org/agenda/2017/04/higher-education-in-china-has-boomed-in-the-last-decade

 [[70]] : Forbes, The Countries With The Most STEM Graduates [Infographic] 2.02.2017, https://www.forbes.com/sites/niallmccarthy/2017/02/02/the-countries-with-the-most-stem-graduates-infographic/#3dcf7e6d268a

 [[71]] : https://www.prb.org/2018-world-population-data-sheet-with-focus-on-changing-age-structures/

 [[72]] : http://www.worldometers.info/world-population/

 [[73]] : Z. Brzezinski, Büyük Satranç Tahtası, sayfa 65

[[1]] : Scramjet (Supersonic combustion ramjet) bir ramjet çeşidi olup farklı olarak supersonik yanma odasına sahiptir. Havanın sıkıştırılarak alındığı, yakıtın yakıldığı yanma odası ve egzozun giriş hızından daha hızlı ayrıldığı lüleye (nozzle) sahiptir. Ticari jet motorları havanın motor içine alınıp sıkıştırılması için kompresör kullanır, daha sonra sprey halindeki yakıt sıkıştırılmış havayla birlikte ateşlenerek geriye doğru gider ve thrust oluşturur. Scramjet havayı sıkıştırmak için uçağın hızını kullanır, yani çok az hareketli parçaya ihtiyaç duymaktadır.

Ramjet, bazen kullanılan adıyla soba borusu jet, hareketli parça kullanmayan bir jet motoru türü.

[[1]] : ABD, Rusya ve Çin gibi uzay çalışmalarında ileride olan ülkeler geliştirdikleri uydusavar sistemleri ile küresel bir savaşta öncelikle düşmanlarının “uydu konumlandırma” sistemlerinin uydularını vurarak, kıtalararası balistik füzelerin hedef koordinatlarını bulmalarını engellemek isterler. Uydusavar sistemlerinin ikinci öncelikli hedefi ise düşman haberleşme uydularıdır.

Yazarlar