melih bas

Rusya-Türkiye bunalımının geçimbilimsel etkisi!

Türkiye’nin Rus uçağını düşürmesiyle çıkan gerilim sürüyor.

Rusya lideri V. Putin, ‘Türkiye’nin IŞİD’le taşyağı (petrol) ticaretini korumak için Rus uçağını düşürdüğünü, bu konuda yeni bilgilere ulaştıklarını’ ifade etti. Karşılığında da R.T. Erdoğan, ‘Putin ispatlarsa bu makamda durmam’ diye yanıtladı. Acaba bu iş NATO saldırısı için Rusya’yı kışkırtma mıydı?

Siyasal bunalımın geçimbilimsel etkileri başladı. Putin’in imzaladığı, Türkiye’ye karşı özel iktisadî önlemlerin alınmasına ilişkin karar 28 Kasım’da yürürlüğe girdi ve ikinci bir buyruğa dek yürürlükte kalacakmış.

Türkiye’nin Rusya’dan dışalımı 31,3 milyar dolara (2008) dek çıkmış ve 25-26 milyar dolar düzeyinde seyrediyor. Dışsatımımız ise 6,4 milyar dolara (2008) dek çıkmış ve 6-7 milyar dolar düzeyinde seyrediyor. Dışsatım kalemlerimiz, tarımsal ürünlerimizin yüzde 17’si, tekstilin yüzde 15’i, otomotiv yan sanayiinin yüzde 12’si, yurtdışı inşaat yükleniciliğinin yüzde 20’si, turizmde turist sayısı açısından ikinci ülke. Dışalım kalemlerimizin başında ise enerji geliyor.

Rusya Federasyonu’ndan Stratejik Enerji Araştırmaları Direktörü A. Kurdin’in açıklamasına göre Rusya (Gazprom) doğalgaz vanalarını kapatmaz. Acaba fiyat artışı veya miktar kısıntısı gündeme gelebilir mi, teknik arıza (kedi kaçması vb.) gibi nedenlerle tabii! Doğalgazda Rusya’ya seçenek olacak İran’ın da Rusya’nın dostu olduğu unutulmamalı, kapasitesi bir yana tabii! Yine Kurdin’e göre Akkuyu nükleer santrali iptal edilmez ama ertelenebilir. İyi de olur hani, güneşe döneriz yüzümüzü. Türk akımı projesi de gözden geçirilecekmiş.

Rus turizm acenteleri yer ayırtmaları verilen emir gereği kesmiş! İki ülke arasında charter uçaklarının uçuşu yasaklandı. İki ülke arasında geçişlerde sorunlar başladı. Rusya Dışişleri Bakanı S. Lavrov, vize bağışıklığını 1 Ocak’tan itibaren kaldırdıklarını söyledi.

Perakende kesimine bakıldıkta, beyaz eşyadan hazır giyime yaklaşık 700 mağazada saldırı kaygısı bir yana, kimi mağaza sahipleri de Türk işletmelerini mağazalardan çıkarabilirler.

Tarımsal ürünlerde de sıkıntı var. Rusya dışalım mevzuatına uygun olmadığı gerekçesiyle dışsatımımızın yüzde 15’ine kırmızı kart gösterdi. Beyaz et alımı kesilirken, sebze, domates ve yaş meyvede Türkiye dışı ülkeler yeğlenecek. Türkiye’den gelen ürünlerin yüzde 100 denetime girmesi de işi iyice zora sokuyor. Ayda 3000 TIR’ın sefer yaptığı Rusya’ya yönelik olarak kuyruklar oluştu. Zaten, Ruble krizi nedeniyle zora düşen hatta iflas eden tarımsal ürünler dışsatımcısının tepesinde kara bulutlar dolaşıyor. Rusya dışalımı yasaklanan ürünleri tek yanlı belirleyeceğini, Kırım dahil tüm limanlarda kontrolün artırılacağını açıkladı.

İnşaat yükleniciliğinde pazarın üçte birini elinde tutan Türk şirketlerine kamu ihaleleri kapatılabilir, ortak kimi projelerde sözleşme sonlandırmaları gündeme gelebilir. Kısıtlamalar gelmeye başladı. Örnekse, Rusya Başbakan Yardımcısı İgor Şuvalov’un açıklamasına göre, 1 Ocak’tan itibaren imzalanacak sözleşmelerde Türklerin çalışması ancak Rus hükümetinin özel izniyle olabilecek. Kırım’da 30 proje iptal edilmiş bile.

Tüm yukarıda söylediklerimizi bir de Borsa İstanbul (BIST) şirketleri düzeyinde ifade edersek, Enka İnşaat, Anadolu Efes, Şişe Cam ve iştirakleri, Tekfen Holding, THY ve Pegasus gibi şirketler olumsuz etkilenecek gözüküyor. Son söz olarak bir şarkıyı anımsayalım: Hadi bakalım kolay gelsin / Bir acaip zor yarış /.../Sen seni bil sen seni/.../Sonra öcüler yer seni!

Melih BAŞ - 02 Aralık 2015 - Aydınlık

Son Yazılar

Partly cloudy

12°C

Istanbul