baris doster

ABD ve İsrail, İran’da neyi amaçlıyor?

ABD’nin, P 5+1 (BM Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi+Almanya) ile İran arasında 2015’te imzalanan nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesi

ve İran’a yönelik yeni yaptırımları gündemine alması, Ortadoğu’da gerilimi daha da tırmandırdı. Bu gelişme, İsrail ve İran’ın, Suriye üzerinden birbirlerine yaptıkları saldırılarla birlikte yorumlanmalı. Tespit, teşhis, tahlil ve tahminde isabet için, olguları sıralayalım.

1) Suriye’deki İran güçlerinin İsrail işgalindeki Golan Tepeleri’nde bulunan İsrail mevzilerini roketle vurması, İsrail’in de Suriye’deki İran güçlerinin bulunduğu üslere havadan saldırması, iki ülkenin Suriye’de yürüttüğü vekâlet savaşının, daha da kızışacağını gösterdi.

2) İran karşıtı cephede ABD, İngiltere,  Fransa ve İsrail’in yanında Suudi Arabistan da var. Basra Körfezi’ne (İranlılar ‘Fars Körfezi” der) kıyıdaş 6 ülkenin (Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Katar, Bahreyn, Umman) oluşturduğu Körfez İşbirliği Konseyi’nin lideri Suudi Arabistan ile İran arasındaki rekabet Suriye’de, Yemen’de, Bahreyn’de, Lübnan’da sürüyor. Rekabetin ekonomik, ideolojik, stratejik, jeopolitik yönleri yanında, mezhepsel (Sünni – Şii), etnik (Arap – Fars) boyutları da var. Suudi Arabistan, İran’a karşı özellikle Mısır’ı tam olarak yanına çekmek istese de, başaramıyor. Çünkü Mısır, İran ve Suriye’yi tamamen karşısına almak istemiyor. Dahası, Kahire – Moskova ilişkileri iyi. Son olarak Rusya’yla yeni bir silah anlaşması yaptı. Rus Hava Kuvvetleri’ne Mısır’daki askeri üslere iniş izni verdi.  

3) ABD’nin İran’la yapılan anlaşmadan çekileceğinin öncü adımlarını ABD Başkanı Trump atmıştı. Dışişleri bakanlığına, ulusal güvenlik danışmanlığına, CIA başkanlığına yaptığı atamalar, İran’a yönelik hamlenin işaretiydi. İran, anlaşmaya uyduğu halde, Trump, anlaşmayı imzalayan Obama’yı suçlayıp, anlaşmadan çekildi. Son tahlilde ABD’nin niyeti, İran’da rejimi değiştirmek.

ABD’NİN İKİ STRATEJİK ORTAĞI VARDIR…

4) Lübnan’daki genel seçimleri Huzbullah öncülüğündeki ittifakın kazanması, İran’ın elini daha da güçlendirdi. Şimdiye dek dünyada 81 ülkede yapılan seçimlere müdahale etmiş olan ABD, bu sonuçtan memnun değil. İsrail, Filistinlilere yönelik düşmanca tutumunu daha da sertleştiriyor. Yeni yerleşim birimleri kuruyor. Yeni yerleşim birimlerinde yoğun güvenlik önlemleri altında 600 bin İsrailli yaşıyor. ABD, İsrail’deki büyükelçiliğini Tel Aviv’den Kudüs’e taşıyarak, açılışı da İsrail’in kuruluş gününde yaparak (İsrail’in kuruluşu: 14 Mayıs 1948), İsrail’le arasındaki stratejik ortaklığın altını bir kez daha çizdi. ABD’nin diğer stratejik ortağı İngiltere’dir. Bu ikisi dışında stratejik ortağı yoktur.

5) İsrail ve ABD’nin, İran’la ilişkileri daha da gerilirken, Kıbrıs’ta da Türk tarafı aleyhine hamleler hızlandı. Önceki yazımızda da dikkat çekmeye çalıştığımız üzere, adadaki gelişmeler, Akdeniz’deki enerji kaynaklarından, emperyalizmin Avrasya ve Ortadoğu hesaplarından bağımsız değil. Türkiye Akdeniz’de yalnızlaşırken, İsrail, Mısır, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi arasındaki ilişkiler, enerji odaklı projelerle daha da gelişiyor.

6) ABD’nin Suriye ve Irak’ta toplamda 5 bin askeri var. Dünyanın en büyük konsolosluğunu Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi’nin başkenti Erbil’de kuruyor. ABD’nin Ortadoğu’daki 3 temel önceliği şunlar: 1- İsrail’in güvenliği. 2- İran’ın çevrelenmesi. 3- Enerji kaynakları ve güzergâhlarının denetimi. Bunlara son yıllarda iki hedef eklendi: 1- Son dönemde Rusya’nın bölgede artan etkinliğinin dizginlenmesi. 2- ABD’nin ekonomik alanda en büyük rakibi olan Çin’in, Ortadoğu enerji kaynaklarına olan gereksinimi nedeniyle, Çin’e Ortadoğu’dan giden petrolü ABD’nin denetlemesi. Bu yolla Çin’in gelişmesinin baskılanması.

REKABET NERELERDE SÜRÜYOR?

7) ABD – Rusya rekabeti Ortadoğu’da, Avrasya’da, Kafkasya’da, Balkanlar’da, Karadeniz’de, Baltık Denizi’nde, Akdeniz’de, Doğu Avrupa’da sürüyor. Suriye bunun en belirgin olduğu saha. İki ülke, silah teknolojisi ve füzelerin menzili konusunda da rekabet halinde. ABD – Çin rekabeti ise hem ekonomik ve teknolojik düzlemde, hem stratejik ve jeopolitik düzlemde, özellikle de Pasifik’te, Güney Çin Denizi’nde sürüyor. ABD’nin Çin ve Rusya ile rekabetinin, Soğuk Savaş döneminde olduğu gibi ideolojik yönü yok.

8) Son dönemde ABD – Pakistan ilişkilerinde yaşanan gerginlik de önemli. Bir zamanlar yakın ilişkileri vardı. ABD, Pakistan’ı bölgede adeta üs olarak kullanırdı. Son 15 yılda Pakistan’a 33 milyar dolardan fazla yardım yapan ABD, son dönemde Pakistan’ı Afganistan’da Taliban ile kararlı mücadele etmediği gerekçesiyle suçluyor. Bir diğer gerginlik sebebi de Pakistan’ın 2017’de Şanghay İşbirliği Örgütü’ne (ŞİÖ) üye olması, Rusya ve Çin’le ilişkilerinin gelişmesi, ABD’nin tam denetiminden çıkması. Bu yüzden Pakistan – Afganistan ilişkileri de gerildi. Nitekim ABD Pakistan’a, “Afganistan’daki Taliban ve uzantısı olan Hakkani gruplarına karşı emin adımlar atana dek, askeri yardımı askıya aldım” dedi. Trump Pakistan’ı, “ABD’nin peşinde olduğu teröristlere güvenli bölge sağlamakla, ABD’yi aptal yerine koymakla” suçladı. Trump, Afganistan’daki aşırı akımlara destek veren, Pakistan ordusuyla birlikte bunları destekleyen sanki ABD değilmiş gibi, aklımızla alay ediyor.

9) ABD, IŞİD terör örgütüyle mücadelede de samimi değil. Tersine bu örgütü elinin altında, gerektiğinde kullanmak üzere tutuyor. O nedenle Afganistan’daki 10 bin IŞİD militanının büyük bölümü, Suriye ve Irak’tan helikopterlerle bu ülkeye taşındı. ABD’nin bunları Mısır, Lübnan, Libya, Afganistan ve Türkiye’de kullanabileceğini görmek için, “stratejik derinlik” sahibi olmak gerekmiyor.   

Sözün özü: ABD ve müttefiklerinin Ortadoğu’ya yönelik hamleleri, emperyalizmin ihtiyaçlarından bağımsız değildir. Emperyalizm çağında millilik, millicilik, ulusalcılık, devrimcilik, solculuk öncelikle antiemperyalist olmaktan geçer. Antiemperyalizm yoksa enternasyonalizm olmaz. Latin Amerika’nın büyük devrimcisi, Küba’nın milli kahramanı, şair Jose Marti’nin dediği gibi, “Kültürsüz bir halk, emperyalizme teslim olmaya mahkûmdur.”

Barış DOSTER – 14 Mayıs 2018

Yazarlar

Partly cloudy

24°C

Istanbul